Stoïcijnse nepcitaten, nagelopen in de bronnen

Stoïcijnse citaten reizen snel en raken onderweg hun bron kwijt. Hier staan 17 bekende uitspraken, elk nagelopen in de antieke tekst: wat er echt staat, wat een moderne parafrase is, en wat geen Stoïcijn ooit zei.

Helemaal niet van hen 9

Geen bron in het werk van degene aan wie ze worden toegeschreven. Een paar zijn van iemand anders.

“Omstandigheden maken de mens niet, ze tonen hem aan zichzelf”Toegeschreven aan EpictetusNiet van Epictetus. James Allen, As a Man Thinketh, 1903. De echte zin van Epictetus in de buurt is Colleges 1.24.1.Lees de check“Een edelsteen wordt niet gepolijst zonder wrijving, en een mens niet zonder beproeving”Toegeschreven aan SenecaNiet van Seneca. Een spreekwoord, meestal Chinees genoemd. Seneca's eigen beeld staat in Over de voorzienigheid, hoofdstuk 5.Lees de check“Geluk is wat er gebeurt als voorbereiding een kans ontmoet”Toegeschreven aan SenecaNiet van Seneca. Een Amerikaans gezegde uit het begin van de twintigste eeuw. Seneca over voorbereiding: Brieven 91.4.Lees de check“De mens verovert de wereld door zichzelf te overwinnen”Toegeschreven aan ZenoNiet van Zeno. Het idee is van Plato, Wetten 626e. De stoïcijnse versie is Seneca, Brieven 113.30.Lees de check“Rijkdom bestaat niet uit groot bezit, maar uit weinig behoeften”Toegeschreven aan EpictetusNiet gevonden bij Epictetus. De gedachte is echt bij Seneca, Brieven 2.6 en 21.7.Lees de check“Spreekt iemand kwaad over je en is het waar, verbeter jezelf; is het gelogen, lach erom”Toegeschreven aan EpictetusNiet in zijn werken. In de negentiende eeuw al als de zijne geciteerd. Het echte advies is Handboekje 33.9.Lees de check“De dood lacht ons allen toe; het enige wat je kunt doen is teruglachen”Toegeschreven aan Marcus AureliusNiet van Marcus Aurelius. Een zin uit de film Gladiator (2000). Marcus over de dood: Overpeinzingen 9.3.Lees de check“Wat we in het leven doen, echoot in de eeuwigheid”Toegeschreven aan Marcus AureliusNiet van Marcus Aurelius. Een zin uit de film Gladiator (2000). Marcus over herinnerd worden: Overpeinzingen 7.21.Lees de check“We hebben twee oren en één mond, zodat we twee keer zoveel kunnen luisteren als praten”Toegeschreven aan EpictetusNiet van Epictetus. Zeno van Citium, bij Diogenes Laërtius 7.23. Epictetus over praten: Handboekje 33.Lees de check

Hun gedachte, niet hun woorden 3

Moderne parafrases van een echte passage. Het idee is van hen, de zin niet, en de verschuiving verandert vaak de betekenis.

Echt 5

Staat in de tekst, al is de bekende versie soms ingekort.

Zo herken je een stoïcijns nepcitaat

  1. Geen boek en paragraaf. Elke echte zin is te vinden in een genummerde tekst: Overpeinzingen 8.47, Brieven 13.4, Handboekje 5. Een citaat zonder vindplaats is een citaat om na te lopen.
  2. Een moderne stem. Woorden als mindset, succes en perspectief, of een belofte aan het eind zoals “en je vindt kracht”, horen bij zelfhulp, niet bij een Romeinse brief.
  3. Te glad. De echte zinnen zijn vaak vreemder en concreter: een aardewerken kruik, een brand in Lyon, een criticus die je andere gebreken niet kende.
  4. De verkeerde belofte. De Stoïcijnen beloven zelden geluk, succes of kracht als beloning. Ze wijzen aan wat van jou is: je oordeel en je keuze.
  5. Kijk in een vrije vertaling. De Engelse vertalingen van George Long, Richard Gummere en C. R. Haines zijn gratis online te lezen en te doorzoeken. Staat een zin in geen ervan, dan staat hij waarschijnlijk ook niet in het origineel.

Waar je de echte vindt

Elk citaat op deze site staat er met zijn vindplaats en een label voor hoe dicht het bij het origineel blijft. Zie de citatenpagina, of per auteur: Seneca, Epictetus en Marcus Aurelius.

Hoe deze checks tot stand komen: zo controleren we citaten.

Yours, Not Yours · Een stoïcijnse oefenplek · Leren · Video's · Over deze site · Privacy · Vraag of suggestie

Gratis, zonder reclame · Steun met een paar euro · Waar het heen gaat