Zei Seneca dat “geluk is wat er gebeurt als voorbereiding een kans ontmoet”?

Nee. Niets wat erop lijkt staat bij Seneca. Het gezegde ontstond een eeuw geleden in Amerikaanse tijdschriften en advertenties, en kreeg zijn naam pas veel later. Wat hij wel over voorbereiding schreef, wijst de andere kant op.

Oordeel: niet van Seneca. Een Amerikaans gezegde uit het begin van de twintigste eeuw. Seneca over voorbereiding: Brieven 91.4.

Waar het vandaan komt

Het gaat om het Engelse luck: geluk hebben, niet gelukkig zijn. De onderzoeker Barry Popik heeft de vroege vormen van het gezegde opgespoord. In 1912 noemde het Amerikaanse blad The Youth's Companion iemand een geluksvogel die beseft dat geluk het punt is waar voorbereiding een kans ontmoet. In de jaren twintig duikt dezelfde omschrijving op in een bankentijdschrift en in krantenadvertenties, zonder de naam van Seneca. Het oudste boek in Google Books dat het aan Seneca toeschrijft, is van 1999. Sindsdien is het een van de meest geciteerde zinnen onder zijn naam.

Wat Seneca wel schreef

Seneca schreef veel over fortuna, het lot of het toeval, en bijna altijd als een macht die naar believen geeft en weer terugneemt. In brief 91, geschreven nadat een brand de stad Lyon in één nacht had verwoest, trekt hij deze les:

Letterlijk: niets mag ons onvoorzien overkomen; de geest moet vooruit worden gestuurd naar alles, en we moeten niet denken aan wat gewoonlijk gebeurt, maar aan wat kan gebeuren.

Het verschil

Het gezegde gebruikt voorbereiding om goed geluk te vangen: werk hard, en als de kans komt, sta je klaar om haar te grijpen. Seneca gebruikt voorbereiding voor het omgekeerde geval. Je denkt vooruit aan wat mis kan gaan, zodat het lot je niet ook nog overvalt als het iets afneemt. Hij belooft niet dat voorbereiding geluk brengt. Het lot is in zijn brieven niet te sturen. Wat je wel kunt sturen, is hoe voorbereid je geest is.

Hoe je het gebruikt

Beide soorten voorbereiding zijn van jou: het werk dat je erin steekt en het vooruitdenken aan verlies. De uitkomst, de meevaller of de brand, is dat niet. Het onderwerp Verlies en lot heeft oefeningen op precies die splitsing, en op de pagina met citaten van Seneca staat wat hij wel schreef, met de vindplaats.

Andere citaatchecks

Alle citaatchecks op één pagina

BronnenSeneca, Brieven aan Lucilius 91.2 tot 91.4, Latijnse tekst. Over de geschiedenis van het gezegde: Barry Popik, The Big Apple, met The Youth's Companion, deel 86 (1912), en latere drukken.

Zo controleren we citaten

Yours, Not Yours · Een stoïcijnse oefenplek · Leren · Video's · Over deze site · Privacy · Vraag of suggestie

Gratis, zonder reclame · Steun met een paar euro · Waar het heen gaat