Verlies en lot
Alles waar je van houdt is in bruikleen en de looptijd wordt niet vermeld. De Stoïcijnen waren daar onomwonden over, niet om iemand te verharden, maar omdat rouw anders verloopt wanneer je iets nooit als blijvend had aangenomen. Dit terrein gaat over verlies, lot en wat daarbinnen van jou blijft.
44 oefeningen en casussen over verlies en lot, vanuit de stoïcijnse gewoonte om te sorteren wat van jou is en wat niet.
Casussen bij dit onderwerp
Splitsingen bij dit onderwerp
Haal de situatie uit elkaar. Elk stuk gaat in één bakje; een derde optie is er niet.
De situatie
Je moet het huis van je overleden ouder leegruimen.
Van jou
- Welk tempo je jezelf oplegt.
- Of je je verdriet uitstelt tot alles is opgeruimd.
- Of je één ding houdt waar geen enkel nut in zit.
Niet van jou
- Dat het huis leeg moet.
- Dat sommige voorwerpen een golf oproepen zodra je ze oppakt.
- Wat je broer of zus wil bewaren.
De situatie
Een vriendschap van twintig jaar loopt zonder ruzie dood.
Van jou
- Of je één keer belt in plaats van te wachten wie het eerst toegeeft.
- Of je hem in gedachten alvast veroordeelt om zijn stilte.
- Of je de vriendschap in dankbaarheid laat gaan als het niet meer komt.
Niet van jou
- Dat hij minder vaak van zich laat horen.
- Dat jullie levens uit elkaar zijn gegroeid.
- Of hij het net zo mist als jij.
De situatie
Je verhuist uit het huis waar je kinderen zijn opgegroeid.
Van jou
- Of je de tijd neemt om afscheid te nemen van de kamers.Een half uur alleen door het huis lopen is geen sentimentaliteit maar afronding. Wie dat overslaat, sleept de verhuizing maandenlang mee.
- Wat je meeneemt en wat je loslaat.Elke doos is een keuze en de meeste mensen maken hem niet, ze schuiven alles door. Kiezen is zwaarder werk en het levert een lichter huis op.
- Of je het nieuwe huis de kans geeft iets eigens te worden.Het wordt nooit hetzelfde en het kan wel iets anders worden. Of je daarvoor openstaat is een houding, en houdingen staan rechts.
Niet van jou
- Dat het huis straks van iemand anders is.Een overdracht bij de notaris. De muren waren nooit van jou in de zin die ertoe doet; je hebt ze een tijd gebruikt.
- Dat de nieuwe eigenaar de keuken eruit sloopt.Zijn huis, zijn smaak, zijn geld. Wie daar aan blijft denken, verhuist niet mee maar blijft op de stoep staan.
- Dat de kinderen er niet meer wonen.Dat was al zo voordat het huis te koop stond. Het huis maakte het zichtbaar; het veroorzaakte het niet.
De redenering. Bij het verlaten van een huis rouwen mensen om de muren terwijl het verdriet ergens anders zit: de jaren zijn voorbij, en dat zou ook zo zijn als je bleef zitten. Zodra je die twee uit elkaar haalt, wordt de verhuizing wat zij is, namelijk logistiek, en krijgt het echte verlies de aandacht die het verdient.
De situatie
Een lange vriendschap bloedt langzaam dood.
Van jou
- Het eerste appje, en eerlijk benoemen dat je het mist.Een afspraak voorstellen, ruimhartig jouw deel doen. Verwatert het dan toch, geef het terug zoals alles wat geleend was: met dank voor de jaren die het duurde, zonder vonnis over jezelf of de ander.
- Het verhaal dat je erover vertelt: verraad, of seizoenen.Dezelfde verwatering kan een wond zijn of een jaargetijde; de feiten zijn gelijk, de duiding kies jij. Wrok maakt er verraad van en houdt de wond open. Dank maakt er jaren van die geteld mogen worden. Kies het verhaal waarmee je kunt leven.
Niet van jou
- Of de ander nog dezelfde vriendschap zoekt.Mensen groeien soms uit elkaar zonder dat iemand schuld heeft. Zijn agenda, zijn levensfase, zijn behoefte aan contact: het ligt allemaal aan zijn kant van de lijn.
De redenering. Vriendschap is te leen, niet in eigendom. Doe jouw kant met open handen, en wat er dan nog verwatert, verwatert zonder schuldige.
De situatie
Op de dag dat getekend zou worden, haakt de koper af.
Van jou
- De dag erna.
- Het woord “bijna” waarmee je de dagen erna rondloopt.
Niet van jou
- Dat de koper op de tekendag afhaakte.
De situatie
Na een inbraak blijken juist de spullen met emotionele waarde verdwenen.
Van jou
- De herinnering, en de praktische afwikkeling.De herinnering hing aan het voorwerp maar zat er nooit ín; die is niet mee te nemen. En aangifte, verzekering, beter hang en sluitwerk: dat is de helft waar je handen iets kunnen. Rouw om de dingen mag echt; verwar alleen de drager niet met de lading.
- Het verwijt aan jezelf over het raam of het slot.Achteraf weet iedereen welk raam het was. Maar nalatigheid is een oordeel met terugwerkende kracht over een keuze die toen gewoon redelijk leek. Trek de praktische les en scheld de bewoner van toen vrij; die had jouw kennis van nu niet.
Niet van jou
- De inbraak, en de verdwenen spullen.Onherroepelijk buiten jouw bakje; er bestaat geen slot met terugwerkende kracht. De ring is weg, en boosheid haalt hem niet terug.
De redenering. Zij namen de dragers mee; de lading lag ergens waar geen koevoet bij kan.
De situatie
De buurt waar je je thuis voelde, verandert in hoog tempo.
Van jou
- Opnieuw wortelen of verkassen.De nieuwe buren leren kennen of langs ze heen kijken, blijven of vertrekken: thuis is minder een plek dan een verhouding, en verhoudingen kun je opnieuw aangaan. Ook hier.
- De vergelijking met hoe het vroeger was.Elke wandeling langs de oude maatstaf leggen maakt van je eigen straat een verlieslijst. Vroeger was echt, maar het is geen adres meer. Je mag het missen; alleen wie er blijft wonen, woont nergens meer.
Niet van jou
- Dat de buurt verandert.Winkels sluiten, gezichten wisselen, het geluid op straat wordt anders; steden stromen en vragen niemand om toestemming. Heimwee houdt geen enkele gevel overeind.
De redenering. De straat stroomt door; of jij er thuis bent, wordt niet door de straat beslist.
De situatie
Het ouderlijk huis wordt verkocht nu je moeder kleiner gaat wonen.
Van jou
- Wat je bewaart, waarom, en in welk tempo.Kies per voorwerp en niet per doos, en let op de valkuil om alles te bewaren uit angst iets kwijt te raken dat allang binnen zit. Ook het tempo is van jou; leegruimen mag weken duren.
Niet van jou
- Dat het huis verkocht wordt en de kamers van een ander worden.Geen doos verandert daar iets aan, en de nieuwe bewoners vragen jouw zegen niet. De herinnering hing bovendien nooit aan de deurpost; die verhuist gewoon mee.
- Wat je broer of zus wil bewaren, en hun tempo.Rond hetzelfde huis rouwt ieder op eigen wijze: de een wil alles houden, de ander wil vrijdag klaar zijn. Hun manier is geen commentaar op de jouwe. Verdeel de dozen, niet het gelijk.
De redenering. Het huis gaat naar een ander; wat het huis je gaf, is allang verhuisd naar waar geen makelaar bij kan.
De situatie
Je hond wordt oud en je merkt dat je er nu al verdriet van hebt.
Van jou
- Waar je de resterende tijd mee doorbrengt.Met hem, of met het naderende verlies: dat is de keuze die elke dag opnieuw voorligt. Rouwen om iets dat er nog is, kost dagen die je samen had kunnen hebben. Het besef dat het eindig is, is precies de reden om vanmiddag die wandeling te maken.
- Het rouwen dat nu al begonnen is, terwijl hij naast je ligt.Voorverdriet voelt als voorbereiding, maar het went niet en het verzacht straks niets; het verplaatst het verlies alleen naar voren. Elke middag die je aan later besteedt, wordt afgetrokken van nu. Hij ligt er nog; kijk die kant op.
Niet van jou
- Dat hij ouder wordt en dat het eindig is.Het vooruitzicht laat zich niet wegdenken, en dat hoeft ook niet; eindigheid is geen fout in het ontwerp maar het ontwerp zelf.
De redenering. De klok is van de natuur; de wandeling van vanmiddag is van jullie twee.
De situatie
Een vriendschap is bekoeld en je weet niet precies wat er gebeurd is.
Van jou
- Eén helder bericht sturen, zonder verwijt.Vragen is korter en eerlijker dan een verklaring verzinnen. En komt er geen antwoord, dan weet je tenminste iets echts; ook stilte is informatie, alleen geen verhaal dat jij hoefde te schrijven.
Niet van jou
- Wat er in de ander omging, en of hij nog wil.Gissen levert alleen verhalen op, en wachten maakt de verhalen langer. Zijn reden en zijn antwoord blijven van hem, ook na jouw bericht.
- Hoe het antwoord uitvalt, of dat het uitblijft.Na jouw bericht begint zijn deel: warm terugschrijven, vaag doen, of zwijgen. Alle drie zijn antwoorden, en geen van drie kun je bestellen. Jouw deur staat open; of hij erdoorheen komt, was nooit jouw kant van de drempel.
De redenering. Zijn kant blijft dicht tot hij hem opent; jouw kant is één bericht groot, en die deur kan vandaag open.
Stellingen bij dit onderwerp
Waar of onwaar? Het antwoord staat erbij; de redenering erachter krijg je bij het oefenen.
- WaarJe hebt nooit iets verloren; je hebt het teruggegeven.
- OnwaarOnrecht dat je overkwam, moet je in je hoofd blijven aanvechten.
- WaarEen obstakel kan de weg zelf worden.
- OnwaarZiek worden op een slecht moment mag je humeur bepalen.
- OnwaarJe baan verliezen zegt iets over je waarde.
- WaarVan iets houden in het besef dat het vergankelijk is, maakt je vrijer.
- WaarWie meewerkt met het onvermijdelijke wordt meegevoerd; wie tegenstribbelt, meegesleurd.
- OnwaarAls je iets kwijtraakt door eigen schuld, moet je jezelf dat blijven aanrekenen.
Gebeurtenissen bij dit onderwerp
Elke gebeurtenis staat hieronder al gesorteerd: van jou, niet van jou, of allebei. Dat sorteren is de oefening.
- Niet van jouJe telefoon valt en het scherm is kapot.
- Van jouOf je blijft malen over de schade of de reparatie regelt.
- Niet van jouJe vlucht wordt geannuleerd door het weer.
- Niet van jouJe verliest onverwacht een opdracht.
- Van jouOf je een dierbaar voorwerp vasthoudt als iets breekbaars of als iets onmisbaars.
- Niet van jouEen afspraak waar je naar uitkeek wordt afgezegd.
- Van jouOf je na een tegenslag opnieuw begint of blijft hangen in wat had gemoeten.
- Niet van jouEen vriendschap van jaren bloedt langzaam dood, ondanks je pogingen.