Stoïcijnse citaten

Het internet staat vol met stoïcijnse citaten die nooit door een Stoïcijn zijn gezegd. "Wij lijden vaker in verbeelding dan in werkelijkheid" wordt aan Seneca toegeschreven en staat nergens in zijn werk. "Durf wijs te zijn" is van Horatius.

Deze lijst is daarop nagelopen, en maakt drie dingen uit elkaar die elders op één hoop gaan. Wat werkelijk in de bron staat. Wat een vrije weergave is van een langere passage. En wat door de overlevering aan iemand is toegeschreven zonder dat de tekst bewaard is.

Dat onderscheid is de reden dat deze lijst bestaat. Elk citaat verschijnt ook in de oefeningen zelf, bij een item waar het iets aan toevoegt.

Uit de bronnen 167

Deze staan in de overgeleverde teksten.

Epictetus

• Niet hij die je uitscheldt beledigt je, maar je oordeel dat hij je beledigt.
• Zegt iemand dat een ander kwaad over je spreekt, antwoord dan: hij kende mijn andere gebreken niet, anders had hij die ook genoemd.
• Speel de rol die je is toebedeeld zo goed mogelijk; haar kiezen is aan een ander.
• Het is onmogelijk te leren wat je denkt al te weten.
• Niets groots ontstaat in één keer, zelfs een tros druiven of een vijg niet.
• Wacht niet tot je over deugd kunt spreken; handel ernaar.
• Wie jou boos kan maken, wordt daarmee je meester.
• Zeg eerst tegen jezelf wat je wilt zijn, en doe dan wat je te doen hebt.
• Noem jezelf nooit filosoof; doe eenvoudig wat uit je uitgangspunten volgt.
• Zeg nooit over iets: ik ben het verloren, maar: ik heb het teruggegeven.
• Verlang niet dat de dingen gaan zoals jij wilt, maar wil dat ze gaan zoals ze gaan.
• Verlang niet dat de dingen gaan zoals jij wilt; wil dat ze gaan zoals ze gaan.
• Ziekte belemmert het lichaam, niet de wil, tenzij de wil dat toelaat.
• Sommige dingen liggen in onze macht, andere niet.
• Handelt iemand slecht tegenover jou, bedenk dan dat hij handelt vanuit zijn eigen beeld van het goede.
• Alles heeft twee handvatten: één waaraan je het kunt dragen, en één waaraan niet.
• Niet de dingen verontrusten ons, maar onze oordelen over de dingen.
• Handelt je broer onrechtvaardig, pak dan niet het onrecht beet, maar het feit dat hij je broer is.
• Rijkdom bestaat niet in veel bezitten, maar in weinig verlangen.
• Wil je rijk zijn, vermeerder dan niet je geld maar verminder je verlangen.
• Moeilijkheden laten zien wat voor karakter iemand heeft.
• Wie vooruit wil komen, moet bereid zijn voor dwaas te worden gehouden.
• Rijkdom bestaat niet uit groot bezit, maar uit weinig behoeften.
• Alleen wie geschoold is, is vrij.
• Niet wie je uitscheldt beledigt je, maar jouw mening dat het beledigend is.
• Niemand is vrij die geen meester is over zichzelf.
• Ziekte belemmert het lichaam, maar niet de wil, tenzij de wil het zelf wil.
• Wat je moet doen volgt in het algemeen uit de verhoudingen waarin je staat.
• Zwijg meestal, of zeg wat nodig is, en met weinig woorden.
• Ik ben rijker dan jij, dus ik ben beter: dat volgt niet.
• Schapen brengen de herder geen gras om te tonen hoeveel ze aten; ze verteren het en dragen wol en melk.
• Je bent een acteur in een toneelstuk dat de auteur bepaalt: jouw taak is de rol goed spelen.
• Rijkdom bestaat niet uit veel bezitten, maar uit weinig begeren.
• Omstandigheden maken een mens niet; ze tonen hem aan zichzelf.
• Indruk, wacht even op mij: laat me eerst zien wat je bent en waar je vandaan komt.
• Hoelang stel je nog uit om jezelf het beste waardig te achten?
• Het is niet wat er met je gebeurt, maar hoe je erop reageert dat telt.
• Zoek niet dat de dingen gaan zoals jij wilt, maar wil dat ze gaan zoals ze gaan.
• Zeg nooit van iets dat je het verloren hebt, maar dat je het teruggegeven hebt.
• Ziekte belemmert het lichaam, niet de wil, tenzij de wil dat zelf wil.
• Toon medeleven met wie klaagt, maar laat het niet van binnen bij je doordringen.
• Niet de dingen zelf verontrusten de mensen, maar hun opvattingen over de dingen.
• Bedenk dat je een acteur bent in een stuk waarvan een ander de regie voert.
• Vrijheid bereik je niet door je verlangens te vervullen, maar door ze weg te nemen.
• Wie jou slecht behandelt, doet dat omdat hij meent dat hij gelijk heeft.
• Als je iets boven je kracht op je neemt, faal je daarin én verzuim je wat je wel had gekund.
• Sommige dingen zijn in onze macht, andere niet.

Seneca

• De grootste remedie tegen woede is uitstel.
• De eerste beweging van de geest ligt niet in onze macht.
• Het grootste deel van het leven verstrijkt terwijl we iets anders doen dan leven.
• Terwijl we uitstellen, snelt het leven voorbij.
• Wij lijden vaker in de verbeelding dan in werkelijkheid.
• Begin meteen te leven, en tel elke afzonderlijke dag als een afzonderlijk leven.
• Ga om met wie een beter mens van je maakt.
• Geen enkele wind is gunstig voor wie niet weet naar welke haven hij vaart.
• Niet wie weinig heeft, maar wie meer begeert, is arm.
• Zij die de zee oversteken, veranderen van hemel, niet van geest.
• Het dapperste schouwspel ter wereld is een mens die tegenslag het hoofd biedt.
• Soms is zelfs leven een daad van moed.
• Wie de dood vreest, zal nooit iets doen dat een levend mens waardig is.
• In alles wat je vreest gedraag je je als sterveling, en in alles wat je begeert als onsterfelijke.
• Wil je bemind worden, bemin dan.
• Zolang je leeft, blijf leren hoe je leven moet.
• Het is niet zo dat we weinig tijd hebben, maar dat we er veel van verspillen.
• Waar een mens is, is gelegenheid tot vriendelijkheid.
• Het is niet zo dat we kort te leven hebben, maar dat we er veel van verkwisten.
• Niets is van ons behalve de tijd.
• De grootste belemmering om te leven is de verwachting, die aan morgen hangt en vandaag verspilt.
• Arm is niet wie te weinig heeft, maar wie naar meer hunkert.
• Mensen bewaken hun bezit zuinig, maar zodra het om tijd gaat zijn ze het meest verkwistend met het enige waarin gierigheid gepast is.
• Wie overal is, is nergens.
• Het lot leidt wie wil, en sleurt wie niet wil.
• Niemand is ongelukkiger dan wie nooit tegenslag ontmoet.
• Wie lijdt voordat het nodig is, lijdt meer dan nodig is.
• Niemand is een god waardig die zich niets aan rijkdom gelegen liet liggen.
• Een groot vermogen is een grote slavernij.
• Wie geleerd heeft te sterven, heeft het slaaf zijn afgeleerd.
• Laten we onze geest voorbereiden alsof we aan het einde van het leven staan.
• Een edelsteen wordt niet geslepen zonder wrijving, en een mens niet gevormd zonder beproeving.
• Laten wij ervoor zorgen dat de herinnering aan wie wij verloren zijn ons aangenaam is.
• Er zijn meer dingen die ons schrik aanjagen dan die ons werkelijk treffen.
• De beloning van een goede daad is dat je haar gedaan hebt.
• Terwijl wij het leven uitstellen, gaat het voorbij.
• Geld heeft nog nooit iemand rijk gemaakt; het maakt iedereen juist begeriger naar meer.
• Wat het lot je niet gegeven heeft, kan het je ook niet afnemen.
• Zuinigheid komt te laat wanneer de bodem in zicht is.
• Je kunt niet zowel de wereld naar je hand zetten als je gemoedsrust behouden.
• Het is niet de man die weinig heeft, maar de man die meer verlangt, die arm is.
• Moeilijkheden versterken de geest zoals arbeid het lichaam versterkt.
• Het is niet omdat de dingen moeilijk zijn dat wij niet durven; het is omdat wij niet durven dat ze moeilijk zijn.
• Het is het vermogen van de geest om onoverwinnelijk te zijn.
• Lang is de weg via voorschriften, kort en krachtig via voorbeelden.
• Wie geeft, moet het gegevene meteen vergeten; wie ontvangt, mag het nooit vergeten.
• We lijden vaker in de verbeelding dan in de werkelijkheid.
• Alles, Lucilius, is van een ander; alleen de tijd is van ons.
• Je moet voor een ander leven als je voor jezelf wilt leven.
• Wees niet ongelukkig vóór de tijd.
• Laten wij de ouderdom liefhebben en gebruiken; hij is vol genot als je hem weet te gebruiken.
• De mens is voor de mens iets heiligs.
• Pijn is licht, zolang de mening er niets aan toevoegt.
• Geen boom staat stevig en sterk zonder dat er vaak wind tegen blies.
• Het leven is lang genoeg, als je het weet te gebruiken.
• Wij zijn ledematen van één groot lichaam.
• Een plant die telkens verplaatst wordt, wortelt nooit.

Marcus Aurelius

• Haal het oordeel weg en de klacht is verdwenen.
• Wat de weg verspert, wordt de weg.
• Je hebt macht over je geest, niet over gebeurtenissen buiten je.
• Alles wat we horen is een mening, geen feit.
• Wees streng voor jezelf en mild voor anderen.
• Verspil geen tijd met discussiëren over wat een goed mens is. Wees er een.
• De ziel neemt de kleur aan van haar gedachten.
• Er is heel weinig nodig voor een gelukkig leven; het zit in jezelf, in je manier van denken.
• Hoeveel tijd wint hij die niet kijkt wat zijn buurman zegt of doet.
• Verlies is niets anders dan verandering, en verandering is het genoegen van de natuur.
• De beste wraak is niet worden zoals hij.
• Het is niet de dood die een mens moet vrezen, maar nooit te beginnen met leven.
• Laat de toekomst je nooit verontrusten. Je treedt haar tegemoet met dezelfde rede die je vandaag wapent.
• Kijk goed in jezelf; daar is een bron van kracht die altijd opwelt als je maar blijft kijken.
• Is het niet juist, doe het dan niet; is het niet waar, zeg het dan niet.
• Doe elke daad van je leven alsof het de laatste is.
• Wat niet goed is voor de bijenkorf, is niet goed voor de bij.
• Handel niet alsof je tienduizend jaar te leven had.
• Nergens vindt een mens een stiller en onverstoorder toevlucht dan in zijn eigen ziel.
• Mensen bestaan omwille van elkaar. Onderwijs hen of verdraag hen.
• Als iemands fout je stoort, keer je dan naar jezelf en bedenk wat jij vergelijkbaars doet.
• Vriendelijkheid is onoverwinnelijk, mits ze oprecht is en zonder vertoon.
• Beperk je tot het heden.
• Mensen bestaan omwille van elkaar; onderwijs hen dus, of verdraag hen.
• De beste wraak is niet te worden zoals je tegenstander.
• Laat het gevoel gekrenkt te zijn los, en de krenking zelf verdwijnt.
• Word je door iets van buiten gekweld, dan is het niet dat ding maar je oordeel erover.
• Als iemand mij kan aantonen dat ik verkeerd denk of handel, zal ik met vreugde veranderen.
• Nergens kan een mens zich rustiger terugtrekken dan in zijn eigen ziel.
• Zoals je gedachten gewoonlijk zijn, zo zal je geest zijn.
• Vreemd dat ieder zichzelf meer liefheeft dan anderen, en toch minder waarde hecht aan zijn eigen oordeel dan aan dat van anderen.
• De tijd is een rivier van gebeurtenissen, en de stroom is sterk.
• Mensen bestaan voor elkaar. Onderwijs hen dan, of verdraag hen.
• Neem het oordeel weg, en 'ik ben gekwetst' is weggenomen.
• De wereld is verandering; ons leven is wat onze gedachten ervan maken.
• Niets is nieuw: alles is vertrouwd, en kortstondig bovendien.
• Wij zijn geboren om samen te werken, als voeten, als handen, als oogleden.
• Elk mens is precies zoveel waard als datgene waar hij zich druk om maakt.
• Het beste soort wraak is niet te worden zoals zij.
• Je kunt op elk moment uit het leven stappen. Laat dat bepalen wat je doet, zegt en denkt.
• Als het opstaan zwaar valt, bedenk: ik sta op voor het werk van een mens.
• Nergens kan een mens zich rustiger of ongestoorder terugtrekken dan in zijn eigen ziel.
• Denk niet aan wat je niet hebt, maar tel wat je hebt, en bedenk hoe je ernaar zou verlangen als je het niet had.
• Vreemd dat ieder zichzelf meer liefheeft dan anderen, en toch minder waarde hecht aan zijn eigen oordeel over zichzelf dan aan dat van anderen.
• Word je door iets van buiten gekweld, dan is het niet dat ding maar je oordeel erover, en dat kun je nu uitwissen.
• Kan iemand mij aantonen dat ik verkeerd denk of handel, dan verander ik graag.
• Niets overkomt een mens wat hij niet van nature dragen kan.
• Verlies is niets anders dan verandering.
• De kunst van het leven lijkt meer op worstelen dan op dansen: je moet klaarstaan voor wat onverwacht op je afkomt.
• Hoe hard is het, mensen niet toe te staan te streven naar wat hún passend lijkt.
• Wat de zwerm niet baat, baat ook de bij niet.
• Geef jezelf een geschenk: het huidige moment.
• Wen jezelf eraan aandachtig te luisteren naar wat een ander zegt, en verplaats je zoveel mogelijk in zijn ziel.
• Ontvang voorspoed zonder trots, en sta klaar om haar los te laten.
• Bederf van de geest is een ergere pest dan welke besmetting van de lucht ook.

Musonius Rufus

• Wie met moeite iets goeds tot stand brengt: de moeite gaat voorbij, het goede blijft.
• Wie het lichaam oefent, oefent daarmee ook de ziel.
• We moeten de ziel oefenen, want we dragen in onszelf de zaden van deugd en ondeugd.
• Oefening werkt beter dan theorie.

Zeno

• Welbevinden wordt bereikt met kleine stappen, maar is waarlijk geen kleine zaak.
• De natuur gaf ons twee oren en één mond, opdat we meer luisteren dan spreken.

Cleanthes

• Het lot leidt wie wil, en sleept wie niet wil.

Epicurus

• Voor wie te weinig genoeg is, is niets ooit genoeg.

Vrij naar de bron 33

Deze geven een langere passage vrij weer. De gedachte is van de auteur, de formulering niet.

Epictetus

• Bij elke uitdaging vraag ik mij af welke kracht de natuur mij ervoor gegeven heeft.
• “Ik spreek beter dan jij, dus ik ben meer dan jij”: het eerste kan waar zijn, het tweede volgt niet.
• Wie jou boos kan maken, is je meester geworden.
• De eerste taak van wie denkt: de indrukken toetsen, en niets ongetoetst aannemen.
• Richt verlangen en afkeer alleen op wat van jou is, en niemand kan je ongelukkig maken.
• Wat van een ander is kun je niet geven en niet nemen. Wat van jou is kan niemand je afnemen.
• Je bent aan een vader gebonden, niet aan een goede vader.
• Houd dagelijks voor ogen wat je vreest, en niets zal je overvallen.
• Spreek in gezelschap zo min mogelijk over anderen: prijs niet, laak niet, vergelijk niet.
• Overweeg eerst wat iets van je vraagt, en neem het dan pas op je.
• Geef je instemming niet aan een indruk voordat je haar getoetst hebt.

Seneca

• De vrijheid van je geest hangt niet af van de drukte van je dagen.
• Wat helpt het, je ongeluk tegemoet te snellen?
• Rijkdom naar de natuur is begrensd; rijkdom naar de mening kent geen einde.
• Wat het lot geeft, geeft het te leen; de wijze schrikt niet als het terugvraagt.
• Misschien komt het kwaad, misschien niet; intussen is het er niet.
• Wij lijden vaker in onze verbeelding dan in werkelijkheid.
• Wat het lot ons geeft, hebben we te leen, niet in eigendom.
• Wat je uitleent, moet je kunnen missen; reken het tot wat je al hebt weggegeven.
• Laten we van onze vrienden genieten zolang het kan; hoe lang dat is, weet niemand.
• Grote kans dat wat je vreest nooit komt; intussen lijd je alsof het er al is.

Marcus Aurelius

• Doe minder, maar doe wat nodig is.
• Wat er ook gebeurt, het staat mij vrij er iets goeds mee te doen.
• Als keizer is mijn stad Rome; als mens de wereld.
• Of je het koud hebt of warm, moe bent of uitgerust: doe wat gedaan moet worden.
• Kijk naar de tijdperken vóór je: hetzelfde toneel, alleen andere spelers.
• Wis de voorstelling niet krampachtig uit; houd vast wat er is, en laat de rest voorbijtrekken.
• Doe het goede zoals de wijnstok druiven draagt: zonder er iets voor terug te vragen.
• Zeg jezelf in de ochtend: vandaag ontmoet ik de bemoeial, de ondankbare, de drammer.
• Ben je van de rede afgedwaald, keer er dan naar terug.
• Ook wie zijn mening herziet en een terechte correctie volgt, blijft een vrij mens.

Musonius Rufus

• Deugd is geen kennis alleen; ze is oefening.

Hierocles

• Trek de buitenste kringen naar binnen: behandel de vreemdeling een kring dichterbij.

Toegeschreven 5

Deze zijn door de overlevering aan iemand toegeschreven, maar de brontekst is niet bewaard.

Epictetus

• Spreekt iemand kwaad over je en het is waar, verbeter jezelf; is het onwaar, lach erom.

Zeno

• Ik maakte pas een voorspoedige reis toen ik schipbreuk leed.

Antisthenes

• Veel goeds doen en tegelijk een slechte naam hebben, dat is koninklijk.
• Veel goeds doen en er slecht om besproken worden, dat is koninklijk.

Cato

• Ik spreek alleen wanneer ik zeker weet dat wat ik wil zeggen niet beter ongezegd kan blijven.

Liever gebruiken dan lezen?