Stoïcijnse citaten

Het internet staat vol met stoïcijnse citaten die nooit door een Stoïcijn zijn gezegd. "Wij lijden vaker in verbeelding dan in werkelijkheid" wordt aan Seneca toegeschreven en staat nergens in zijn werk. "Durf wijs te zijn" is van Horatius. "Leg je filosofie niet uit, leef haar" is een parafrase die pas in de twintigste eeuw opduikt.

Deze lijst is daarop nagelopen. Vijftien uitspraken die wel circuleerden zijn eruit gehaald omdat ze niet in de overgeleverde teksten staan. Wat overblijft zijn vijfennegentig citaten die je in de bron kunt terugvinden.

Ze staan hier gegroepeerd per auteur. Elk citaat verschijnt ook in de oefeningen zelf, bij een stelling of een gebeurtenis waar het iets aan toevoegt.

Epictetus 27

• Niet hij die je uitscheldt beledigt je, maar je oordeel dat hij je beledigt.
• Zegt iemand dat een ander kwaad over je spreekt, antwoord dan: hij kende mijn andere gebreken niet, anders had hij die ook genoemd.
• Speel de rol die je is toebedeeld zo goed mogelijk; haar kiezen is aan een ander.
• Het is onmogelijk te leren wat je denkt al te weten.
• Niets groots ontstaat in één keer, zelfs een tros druiven of een vijg niet.
• Wacht niet tot je over deugd kunt spreken; handel ernaar.
• Wie jou boos kan maken, wordt daarmee je meester.
• Zeg eerst tegen jezelf wat je wilt zijn, en doe dan wat je te doen hebt.
• Noem jezelf nooit filosoof; doe eenvoudig wat uit je uitgangspunten volgt.
• Zeg nooit over iets: ik ben het verloren, maar: ik heb het teruggegeven.
• Verlang niet dat de dingen gaan zoals jij wilt, maar wil dat ze gaan zoals ze gaan.
• Verlang niet dat de dingen gaan zoals jij wilt; wil dat ze gaan zoals ze gaan.
• Ziekte belemmert het lichaam, niet de wil, tenzij de wil dat toelaat.
• Sommige dingen liggen in onze macht, andere niet.
• Handelt iemand slecht tegenover jou, bedenk dan dat hij handelt vanuit zijn eigen beeld van het goede.
• Alles heeft twee handvatten: één waaraan je het kunt dragen, en één waaraan niet.
• Niet de dingen verontrusten ons, maar onze oordelen over de dingen.
• Handelt je broer onrechtvaardig, pak dan niet het onrecht beet, maar het feit dat hij je broer is.
• Rijkdom bestaat niet in veel bezitten, maar in weinig verlangen.
• Wil je rijk zijn, vermeerder dan niet je geld maar verminder je verlangen.
• Moeilijkheden laten zien wat voor karakter iemand heeft.
• Wie vooruit wil komen, moet bereid zijn voor dwaas te worden gehouden.
• Rijkdom bestaat niet uit groot bezit, maar uit weinig behoeften.
• Alleen wie geschoold is, is vrij.
• Niet wie je uitscheldt beledigt je, maar jouw mening dat het beledigend is.
• Niemand is vrij die geen meester is over zichzelf.
• Omstandigheden maken een mens niet; ze tonen hem aan zichzelf.

Seneca 35

• De grootste remedie tegen woede is uitstel.
• De eerste beweging van de geest ligt niet in onze macht.
• Het grootste deel van het leven verstrijkt terwijl we iets anders doen dan leven.
• Terwijl we uitstellen, snelt het leven voorbij.
• Wij lijden vaker in de verbeelding dan in werkelijkheid.
• Begin meteen te leven, en tel elke afzonderlijke dag als een afzonderlijk leven.
• Ga om met wie een beter mens van je maakt.
• Geen enkele wind is gunstig voor wie niet weet naar welke haven hij vaart.
• Niet wie weinig heeft, maar wie meer begeert, is arm.
• Zij die de zee oversteken, veranderen van hemel, niet van geest.
• Het dapperste schouwspel ter wereld is een mens die tegenslag het hoofd biedt.
• Soms is zelfs leven een daad van moed.
• Wie de dood vreest, zal nooit iets doen dat een levend mens waardig is.
• In alles wat je vreest gedraag je je als sterveling, en in alles wat je begeert als onsterfelijke.
• Wil je bemind worden, bemin dan.
• Zolang je leeft, blijf leren hoe je leven moet.
• Het is niet zo dat we weinig tijd hebben, maar dat we er veel van verspillen.
• Waar een mens is, is gelegenheid tot vriendelijkheid.
• Het is niet zo dat we kort te leven hebben, maar dat we er veel van verkwisten.
• Niets is van ons behalve de tijd.
• De grootste belemmering om te leven is de verwachting, die aan morgen hangt en vandaag verspilt.
• Arm is niet wie te weinig heeft, maar wie naar meer hunkert.
• Mensen bewaken hun bezit zuinig, maar zodra het om tijd gaat zijn ze het meest verkwistend met het enige waarin gierigheid gepast is.
• Wie overal is, is nergens.
• Het lot leidt wie wil, en sleurt wie niet wil.
• Niemand is ongelukkiger dan wie nooit tegenslag ontmoet.
• Wie lijdt voordat het nodig is, lijdt meer dan nodig is.
• Niemand is een god waardig die zich niets aan rijkdom gelegen liet liggen.
• Een groot vermogen is een grote slavernij.
• Wie geleerd heeft te sterven, heeft het slaaf zijn afgeleerd.
• Laten we onze geest voorbereiden alsof we aan het einde van het leven staan.
• Een edelsteen wordt niet geslepen zonder wrijving, en een mens niet gevormd zonder beproeving.
• Moeilijkheden versterken de geest zoals arbeid het lichaam versterkt.
• Het is niet omdat de dingen moeilijk zijn dat wij niet durven; het is omdat wij niet durven dat ze moeilijk zijn.
• Het is het vermogen van de geest om onoverwinnelijk te zijn.

Marcus Aurelius 27

• Haal het oordeel weg en de klacht is verdwenen.
• Wat de weg verspert, wordt de weg.
• Je hebt macht over je geest, niet over gebeurtenissen buiten je.
• Alles wat we horen is een mening, geen feit.
• Wees streng voor jezelf en mild voor anderen.
• Verspil geen tijd met discussiëren over wat een goed mens is. Wees er een.
• De ziel neemt de kleur aan van haar gedachten.
• Er is heel weinig nodig voor een gelukkig leven; het zit in jezelf, in je manier van denken.
• Hoeveel tijd wint hij die niet kijkt wat zijn buurman zegt of doet.
• Verlies is niets anders dan verandering, en verandering is het genoegen van de natuur.
• De beste wraak is niet worden zoals hij.
• Het is niet de dood die een mens moet vrezen, maar nooit te beginnen met leven.
• Laat de toekomst je nooit verontrusten. Je treedt haar tegemoet met dezelfde rede die je vandaag wapent.
• Kijk goed in jezelf; daar is een bron van kracht die altijd opwelt als je maar blijft kijken.
• Is het niet juist, doe het dan niet; is het niet waar, zeg het dan niet.
• Doe elke daad van je leven alsof het de laatste is.
• Wat niet goed is voor de bijenkorf, is niet goed voor de bij.
• Handel niet alsof je tienduizend jaar te leven had.
• Nergens vindt een mens een stiller en onverstoorder toevlucht dan in zijn eigen ziel.
• Mensen bestaan omwille van elkaar. Onderwijs hen of verdraag hen.
• Als iemands fout je stoort, keer je dan naar jezelf en bedenk wat jij vergelijkbaars doet.
• Vriendelijkheid is onoverwinnelijk, mits ze oprecht is en zonder vertoon.
• Beperk je tot het heden.
• Mensen bestaan omwille van elkaar; onderwijs hen dus, of verdraag hen.
• De beste wraak is niet te worden zoals je tegenstander.
• Laat het gevoel gekrenkt te zijn los, en de krenking zelf verdwijnt.
• Je kunt op elk moment uit het leven stappen. Laat dat bepalen wat je doet, zegt en denkt.

Musonius Rufus 4

• Wie met moeite iets goeds tot stand brengt: de moeite gaat voorbij, het goede blijft.
• Wie het lichaam oefent, oefent daarmee ook de ziel.
• We moeten de ziel oefenen, want we dragen in onszelf de zaden van deugd en ondeugd.
• Oefening werkt beter dan theorie.

Zeno 2

• Welbevinden wordt bereikt met kleine stappen, maar is waarlijk geen kleine zaak.
• De natuur gaf ons twee oren en één mond, opdat we meer luisteren dan spreken.

Elk van deze citaten hoort bij een oefening. Wil je ze niet lezen maar gebruiken: