Stoïcijnse citaten
Het internet staat vol met stoïcijnse citaten die nooit door een Stoïcijn zijn gezegd, en met echte die zo zijn ingekort dat ze iets anders zeggen. "Durf wijs te zijn" is van Horatius, die geen Stoïcijn was. "Wij lijden meer in de verbeelding dan in werkelijkheid" is wel van Seneca, maar ingekort: in zijn dertiende brief aan Lucilius schrijft hij dat er meer is wat ons bang maakt dan wat ons werkelijk drukt, en dat we vaker in de verbeelding lijden dan in werkelijkheid.
Deze lijst is daarop nagelopen, en maakt drie dingen uit elkaar die elders op één hoop gaan. Wat werkelijk in de bron staat. Wat een vrije weergave is van een langere passage. En wat door de overlevering aan iemand is toegeschreven zonder dat de tekst bewaard is.
Dat onderscheid is de reden dat deze lijst bestaat. Elk citaat verschijnt ook in de oefeningen zelf, bij een item waar het iets aan toevoegt.
Per auteur, met dezelfde labels: Seneca · Epictetus · Marcus Aurelius
Citaatchecks: 17 bekende uitspraken nagelopen in de bronnen
Uit de bronnen 142
Deze staan in de overgeleverde teksten. Achter elke regel staat de vindplaats, per boek en paragraaf, in de nummering die de meeste uitgaven delen.
Epictetus
- Niet hij die je uitscheldt beledigt je, maar je oordeel dat hij je beledigt.Handboekje 20
- Zegt iemand dat een ander kwaad over je spreekt, antwoord dan: hij kende mijn andere gebreken niet, anders had hij die ook genoemd.Handboekje 33
- Speel de rol die je is toebedeeld zo goed mogelijk; haar kiezen is aan een ander.Handboekje 17
- Het is onmogelijk te leren wat je denkt al te weten.Colleges 2.17.1
- Niets groots ontstaat in één keer, zelfs een tros druiven of een vijg niet.Colleges 1.15.7
- Zeg eerst tegen jezelf wat je wilt zijn, en doe dan wat je te doen hebt.Colleges 3.23.1
- Noem jezelf nooit filosoof; doe eenvoudig wat uit je uitgangspunten volgt.Handboekje 46
- Zeg nooit over iets: ik ben het verloren, maar: ik heb het teruggegeven.Handboekje 11
- Verlang niet dat de dingen gaan zoals jij wilt, maar wil dat ze gaan zoals ze gaan.Handboekje 8
- Verlang niet dat de dingen gaan zoals jij wilt; wil dat ze gaan zoals ze gaan.Handboekje 8
- Ziekte belemmert het lichaam, niet de wil, tenzij de wil dat toelaat.Handboekje 9
- Sommige dingen liggen in onze macht, andere niet.Handboekje 1
- Handelt iemand slecht tegenover jou, bedenk dan dat hij handelt vanuit zijn eigen beeld van het goede.Handboekje 42
- Alles heeft twee handvatten: één waaraan je het kunt dragen, en één waaraan niet.Handboekje 43
- Niet de dingen verontrusten ons, maar onze oordelen over de dingen.Handboekje 5
- Handelt je broer onrechtvaardig, pak dan niet het onrecht beet, maar het feit dat hij je broer is.Handboekje 43
- Moeilijkheden laten zien wat voor karakter iemand heeft.Colleges 1.24.1
- Wie vooruit wil komen, moet bereid zijn voor dwaas te worden gehouden.Handboekje 13
- Alleen wie geschoold is, is vrij.Colleges 2.1
- Niet wie je uitscheldt beledigt je, maar jouw mening dat het beledigend is.Handboekje 20
- Niemand is vrij die geen meester is over zichzelf.Fragmenten, bij Stobaeus
- Ziekte belemmert het lichaam, maar niet de wil, tenzij de wil het zelf wil.Handboekje 9
- Wat je moet doen volgt in het algemeen uit de verhoudingen waarin je staat.Handboekje 30
- Zwijg meestal, of zeg wat nodig is, en met weinig woorden.Handboekje 33
- Ik ben rijker dan jij, dus ik ben beter: dat volgt niet.Handboekje 44
- Schapen brengen de herder geen gras om te tonen hoeveel ze aten; ze verteren het en dragen wol en melk.Handboekje 46
- Je bent een acteur in een toneelstuk dat de auteur bepaalt: jouw taak is de rol goed spelen.Handboekje 17
- Indruk, wacht even op mij: laat me eerst zien wat je bent en waar je vandaan komt.Colleges 2.18.24
- Hoelang stel je nog uit om jezelf het beste waardig te achten?Handboekje 51
- Zoek niet dat de dingen gaan zoals jij wilt, maar wil dat ze gaan zoals ze gaan.Handboekje 8
- Zeg nooit van iets dat je het verloren hebt, maar dat je het teruggegeven hebt.Handboekje 11
- Ziekte belemmert het lichaam, niet de wil, tenzij de wil dat zelf wil.Handboekje 9
- Toon medeleven met wie klaagt, maar laat het niet van binnen bij je doordringen.Handboekje 16
- Niet de dingen zelf verontrusten de mensen, maar hun opvattingen over de dingen.Handboekje 5
- Bedenk dat je een acteur bent in een stuk waarvan een ander de regie voert.Handboekje 17
- Vrijheid bereik je niet door je verlangens te vervullen, maar door ze weg te nemen.Colleges 4.1.175
- Wie jou slecht behandelt, doet dat omdat hij meent dat hij gelijk heeft.Handboekje 42
- Als je iets boven je kracht op je neemt, faal je daarin én verzuim je wat je wel had gekund.Handboekje 37
- Sommige dingen zijn in onze macht, andere niet.Handboekje 1
Seneca
- De grootste remedie tegen woede is uitstel.Over de woede 2.29
- De eerste beweging van de geest ligt niet in onze macht.Over de woede 2.4
- Terwijl we uitstellen, snelt het leven voorbij.Brieven 1
- Wij lijden vaker in de verbeelding dan in werkelijkheid.Brieven 13.4
- Begin meteen te leven, en tel elke afzonderlijke dag als een afzonderlijk leven.Brieven 101.10
- Ga om met wie een beter mens van je maakt.Brieven 7.8
- Geen enkele wind is gunstig voor wie niet weet naar welke haven hij vaart.Brieven 71.3
- Niet wie weinig heeft, maar wie meer begeert, is arm.Brieven 2.6
- Soms is zelfs leven een daad van moed.Brieven 78.2
- Wie de dood vreest, zal nooit iets doen dat een levend mens waardig is.Over de gemoedsrust 11.6
- In alles wat je vreest gedraag je je als sterveling, en in alles wat je begeert als onsterfelijke.Over de kortheid van het leven 3.4
- Wil je bemind worden, bemin dan.Brieven 9.6
- Zolang je leeft, blijf leren hoe je leven moet.Brieven 76.3
- Het is niet zo dat we weinig tijd hebben, maar dat we er veel van verspillen.Over de kortheid van het leven 1.3
- Waar een mens is, is gelegenheid tot vriendelijkheid.Over het gelukkige leven 24.3
- Het is niet zo dat we kort te leven hebben, maar dat we er veel van verkwisten.Over de kortheid van het leven 1.3
- Niets is van ons behalve de tijd.Brieven 1.3
- De grootste belemmering om te leven is de verwachting, die aan morgen hangt en vandaag verspilt.Over de kortheid van het leven 9.1
- Geld heeft nog nooit iemand rijk gemaakt; het maakt iedereen juist begeriger naar meer.Brieven 119.9
- Arm is niet wie te weinig heeft, maar wie naar meer hunkert.Brieven 2.6
- Mensen bewaken hun bezit zuinig, maar zodra het om tijd gaat zijn ze het meest verkwistend met het enige waarin gierigheid gepast is.Over de kortheid van het leven 3.1
- Wie overal is, is nergens.Brieven 2.2
- Het lot leidt wie wil, en sleurt wie niet wil.Brieven 107.11
- Niemand is ongelukkiger dan wie nooit tegenslag ontmoet.Over de voorzienigheid 3.3
- Wie lijdt voordat het nodig is, lijdt meer dan nodig is.Brieven 98.8
- Niemand is een god waardig die zich niets aan rijkdom gelegen liet liggen.Brieven 18.13
- Een groot vermogen is een grote slavernij.Troost aan Polybius 6
- Wie geleerd heeft te sterven, heeft het slaaf zijn afgeleerd.Brieven 26.10
- Laten we onze geest voorbereiden alsof we aan het einde van het leven staan.Brieven 101.7
- Laten wij ervoor zorgen dat de herinnering aan wie wij verloren zijn ons aangenaam is.Brieven 63.4
- Er zijn meer dingen die ons schrik aanjagen dan die ons werkelijk treffen.Brieven 13.4
- De beloning van een goede daad is dat je haar gedaan hebt.Brieven 81.19
- Terwijl wij het leven uitstellen, gaat het voorbij.Brieven 1
- Wat het lot je niet gegeven heeft, kan het je ook niet afnemen.Brieven 59.18
- Zuinigheid komt te laat wanneer de bodem in zicht is.Brieven 1.5
- Het is niet omdat de dingen moeilijk zijn dat wij niet durven; het is omdat wij niet durven dat ze moeilijk zijn.Brieven 104.26
- Wees niet ongelukkig vóór de tijd.Brieven 13.4
- Lang is de weg via voorschriften, kort en krachtig via voorbeelden.Brieven 6.5
- Wie geeft, moet het gegevene meteen vergeten; wie ontvangt, mag het nooit vergeten.Over weldaden 2.10.4
- Alles, Lucilius, is van een ander; alleen de tijd is van ons.Brieven 1.3
- Je moet voor een ander leven als je voor jezelf wilt leven.Brieven 48.2
- Laten wij de ouderdom liefhebben en gebruiken; hij is vol genot als je hem weet te gebruiken.Brieven 12.4
- De mens is voor de mens iets heiligs.Brieven 95.33
- Pijn is licht, zolang de mening er niets aan toevoegt.Brieven 78.13
- Geen boom staat stevig en sterk zonder dat er vaak wind tegen blies.Over de voorzienigheid 4.16
- Het leven is lang genoeg, als je het weet te gebruiken.Over de kortheid van het leven 2.1
- Wij zijn ledematen van één groot lichaam.Brieven 95.52
- Een plant die telkens verplaatst wordt, wortelt nooit.Brieven 2.3
Marcus Aurelius
- Haal het oordeel weg en de klacht is verdwenen.Overpeinzingen 4.7
- Wat de weg verspert, wordt de weg.Overpeinzingen 5.20
- Word je door iets van buiten gekweld, dan is het niet dat ding maar je oordeel erover, en dat kun je nu uitwissen.Overpeinzingen 8.47
- Verspil geen tijd met discussiëren over wat een goed mens is. Wees er een.Overpeinzingen 10.16
- De ziel neemt de kleur aan van haar gedachten.Overpeinzingen 5.16
- Hoeveel tijd wint hij die niet kijkt wat zijn buurman zegt of doet.Overpeinzingen 4.18
- Verlies is niets anders dan verandering, en verandering is het genoegen van de natuur.Overpeinzingen 9.35
- De beste wraak is niet worden zoals hij.Overpeinzingen 6.6
- Laat de toekomst je nooit verontrusten. Je treedt haar tegemoet met dezelfde rede die je vandaag wapent.Overpeinzingen 7.8
- Kijk goed in jezelf; daar is een bron van kracht die altijd opwelt als je maar blijft kijken.Overpeinzingen 7.59
- Is het niet juist, doe het dan niet; is het niet waar, zeg het dan niet.Overpeinzingen 12.17
- Doe elke daad van je leven alsof het de laatste is.Overpeinzingen 2.5
- Wat niet goed is voor de bijenkorf, is niet goed voor de bij.Overpeinzingen 6.54
- Handel niet alsof je tienduizend jaar te leven had.Overpeinzingen 4.17
- Vreemd dat ieder zichzelf meer liefheeft dan anderen, en toch minder waarde hecht aan zijn eigen oordeel over zichzelf dan aan dat van anderen.Overpeinzingen 12.4
- Nergens vindt een mens een stiller en onverstoorder toevlucht dan in zijn eigen ziel.Overpeinzingen 4.3
- Mensen bestaan omwille van elkaar. Onderwijs hen of verdraag hen.Overpeinzingen 8.59
- Als iemands fout je stoort, keer je dan naar jezelf en bedenk wat jij vergelijkbaars doet.Overpeinzingen 10.30
- Vriendelijkheid is onoverwinnelijk, mits ze oprecht is en zonder vertoon.Overpeinzingen 11.18
- Beperk je tot het heden.Overpeinzingen 7.29
- Mensen bestaan omwille van elkaar; onderwijs hen dus, of verdraag hen.Overpeinzingen 8.59
- De beste wraak is niet te worden zoals je tegenstander.Overpeinzingen 6.6
- Laat het gevoel gekrenkt te zijn los, en de krenking zelf verdwijnt.Overpeinzingen 4.7
- Word je door iets van buiten gekweld, dan is het niet dat ding maar je oordeel erover.Overpeinzingen 8.47
- Kan iemand mij aantonen dat ik verkeerd denk of handel, dan verander ik graag.Overpeinzingen 6.21
- Nergens kan een mens zich rustiger terugtrekken dan in zijn eigen ziel.Overpeinzingen 4.3
- Zoals je gedachten gewoonlijk zijn, zo zal je geest zijn.Overpeinzingen 5.16
- De tijd is een rivier van gebeurtenissen, en de stroom is sterk.Overpeinzingen 4.43
- Mensen bestaan voor elkaar. Onderwijs hen dan, of verdraag hen.Overpeinzingen 8.59
- Neem het oordeel weg, en 'ik ben gekwetst' is weggenomen.Overpeinzingen 4.7
- De wereld is verandering; ons leven is wat onze gedachten ervan maken.Overpeinzingen 4.3
- Niets is nieuw: alles is vertrouwd, en kortstondig bovendien.Overpeinzingen 7.1
- Wij zijn geboren om samen te werken, als voeten, als handen, als oogleden.Overpeinzingen 2.1
- Elk mens is precies zoveel waard als datgene waar hij zich druk om maakt.Overpeinzingen 7.3
- Het beste soort wraak is niet te worden zoals zij.Overpeinzingen 6.6
- Je kunt op elk moment uit het leven stappen. Laat dat bepalen wat je doet, zegt en denkt.Overpeinzingen 2.11
- Als het opstaan zwaar valt, bedenk: ik sta op voor het werk van een mens.Overpeinzingen 5.1
- Nergens kan een mens zich rustiger of ongestoorder terugtrekken dan in zijn eigen ziel.Overpeinzingen 4.3
- Denk niet aan wat je niet hebt, maar tel wat je hebt, en bedenk hoe je ernaar zou verlangen als je het niet had.Overpeinzingen 7.27
- Niets overkomt een mens wat hij niet van nature dragen kan.Overpeinzingen 5.18
- Verlies is niets anders dan verandering.Overpeinzingen 9.35
- De kunst van het leven lijkt meer op worstelen dan op dansen: je moet klaarstaan voor wat onverwacht op je afkomt.Overpeinzingen 7.61
- Hoe hard is het, mensen niet toe te staan te streven naar wat hún passend lijkt.Overpeinzingen 6.27
- Wat de zwerm niet baat, baat ook de bij niet.Overpeinzingen 6.54
- Geef jezelf een geschenk: het huidige moment.Overpeinzingen 8.44
- Wen jezelf eraan aandachtig te luisteren naar wat een ander zegt, en verplaats je zoveel mogelijk in zijn ziel.Overpeinzingen 6.53
- Ontvang voorspoed zonder trots, en sta klaar om haar los te laten.Overpeinzingen 8.33
- Bederf van de geest is een ergere pest dan welke besmetting van de lucht ook.Overpeinzingen 9.2
Musonius Rufus
- Wie met moeite iets goeds tot stand brengt: de moeite gaat voorbij, het goede blijft.Fragment 51
- Wie het lichaam oefent, oefent daarmee ook de ziel.Lessen 6
- Oefening werkt beter dan theorie.Lessen 5
Zeno
- Welbevinden wordt bereikt met kleine stappen, maar is waarlijk geen kleine zaak.Diogenes Laërtius 7.26
- De natuur gaf ons twee oren en één mond, opdat we meer luisteren dan spreken.Diogenes Laërtius 7.23
Epicurus
- Voor wie te weinig genoeg is, is niets ooit genoeg.Vaticaanse spreuken 68
Cleanthes
- Het lot leidt wie wil, en sleept wie niet wil.bij Seneca, Brieven 107.11
Vrij naar de bron 46
Deze geven een langere passage vrij weer. De gedachte is van de auteur, de formulering niet. Waar de passage bekend is, staat ze achter de regel.
Epictetus
- Wacht niet tot je over deugd kunt spreken; handel ernaar.Handboekje 46
- Wie jou boos kan maken, wordt daarmee je meester.Handboekje 28
- Bij elke uitdaging vraag ik mij af welke kracht de natuur mij ervoor gegeven heeft.Handboekje 10
- “Ik spreek beter dan jij, dus ik ben meer dan jij”: het eerste kan waar zijn, het tweede volgt niet.Handboekje 44
- Wie jou boos kan maken, is je meester geworden.Handboekje 28
- De eerste taak van wie denkt: de indrukken toetsen, en niets ongetoetst aannemen.Colleges 1.20.7
- Je kunt niet zowel de wereld naar je hand zetten als je gemoedsrust behouden.Handboekje 13
- Richt verlangen en afkeer alleen op wat van jou is, en niemand kan je ongelukkig maken.Handboekje 2
- Het is niet wat er met je gebeurt, maar hoe je erop reageert dat telt.Handboekje 5
- Wat van een ander is kun je niet geven en niet nemen. Wat van jou is kan niemand je afnemen.
- Je bent aan een vader gebonden, niet aan een goede vader.Handboekje 30
- Houd dagelijks voor ogen wat je vreest, en niets zal je overvallen.Handboekje 21
- Spreek in gezelschap zo min mogelijk over anderen: prijs niet, laak niet, vergelijk niet.Handboekje 33
- Overweeg eerst wat iets van je vraagt, en neem het dan pas op je.Handboekje 29
- Geef je instemming niet aan een indruk voordat je haar getoetst hebt.Colleges 3.12.15
Seneca
- Het grootste deel van het leven verstrijkt terwijl we iets anders doen dan leven.Brieven 1.1
- Zij die de zee oversteken, veranderen van hemel, niet van geest.Brieven 28.1
- Het dapperste schouwspel ter wereld is een mens die tegenslag het hoofd biedt.Over de voorzienigheid 2.9
- De vrijheid van je geest hangt niet af van de drukte van je dagen.
- Wat helpt het, je ongeluk tegemoet te snellen?Brieven 13
- Moeilijkheden versterken de geest zoals arbeid het lichaam versterkt.
- Het is het vermogen van de geest om onoverwinnelijk te zijn.Over het gelukkige leven 4.2
- Rijkdom naar de natuur is begrensd; rijkdom naar de mening kent geen einde.Brieven 16.9
- Wat het lot geeft, geeft het te leen; de wijze schrikt niet als het terugvraagt.Over de gemoedsrust 11
- Misschien komt het kwaad, misschien niet; intussen is het er niet.Brieven 13
- Wat het lot ons geeft, hebben we te leen, niet in eigendom.Troost aan Marcia 10
- Wat je uitleent, moet je kunnen missen; reken het tot wat je al hebt weggegeven.
- Laten we van onze vrienden genieten zolang het kan; hoe lang dat is, weet niemand.Brieven 63.8
- Grote kans dat wat je vreest nooit komt; intussen lijd je alsof het er al is.Brieven 13
Marcus Aurelius
- Wees streng voor jezelf en mild voor anderen.Overpeinzingen 5.33
- Er is heel weinig nodig voor een gelukkig leven; het zit in jezelf, in je manier van denken.Overpeinzingen 7.67
- Het is niet de dood die een mens moet vrezen, maar nooit te beginnen met leven.Overpeinzingen 12.1
- Doe minder, maar doe wat nodig is.Overpeinzingen 4.24
- Wat er ook gebeurt, het staat mij vrij er iets goeds mee te doen.
- Als keizer is mijn stad Rome; als mens de wereld.Overpeinzingen 6.44
- Of je het koud hebt of warm, moe bent of uitgerust: doe wat gedaan moet worden.Overpeinzingen 6.2
- Kijk naar de tijdperken vóór je: hetzelfde toneel, alleen andere spelers.Overpeinzingen 10.27
- Wis de voorstelling niet krampachtig uit; houd vast wat er is, en laat de rest voorbijtrekken.
- Doe het goede zoals de wijnstok druiven draagt: zonder er iets voor terug te vragen.Overpeinzingen 5.6
- Zeg jezelf in de ochtend: vandaag ontmoet ik de bemoeial, de ondankbare, de drammer.Overpeinzingen 2.1
- Ben je van de rede afgedwaald, keer er dan naar terug.
- Ook wie zijn mening herziet en een terechte correctie volgt, blijft een vrij mens.Overpeinzingen 8.16
Musonius Rufus
- We moeten de ziel oefenen, want we dragen in onszelf de zaden van deugd en ondeugd.Lessen 2 en 6
- Deugd is geen kennis alleen; ze is oefening.Lessen 6
Epicurus
- Wil je rijk zijn, vermeerder dan niet je geld maar verminder je verlangen.bij Seneca, Brieven 21.7
Hierocles
- Trek de buitenste kringen naar binnen: behandel de vreemdeling een kring dichterbij.bij Stobaeus 4.27.23
Toegeschreven 4
Deze gaan rond op naam van de auteur maar zijn niet terug te vinden in de overgeleverde teksten. Soms meldt een andere antieke schrijver ze, soms is de toeschrijving modern.
Zeno
- Ik maakte pas een voorspoedige reis toen ik schipbreuk leed.Diogenes Laërtius 7.4
Antisthenes
- Veel goeds doen en tegelijk een slechte naam hebben, dat is koninklijk.bij Marcus Aurelius, Overpeinzingen 7.36
- Veel goeds doen en er slecht om besproken worden, dat is koninklijk.bij Marcus Aurelius, Overpeinzingen 7.36
Cato
- Ik spreek alleen wanneer ik zeker weet dat wat ik wil zeggen niet beter ongezegd kan blijven.Plutarchus, Cato de Jongere 4
Liever gebruiken dan lezen?