Marcus Aurelius citaten, gecontroleerd aan de bron

Marcus Aurelius, 121 tot 180 na Chr., keizer vanaf 161. De Overpeinzingen zijn zijn persoonlijke notitieboek, in het Grieks geschreven, grotendeels op veldtocht, en nooit voor lezers bedoeld. Elke regel hieronder heeft een label dat zegt hoe dicht ze bij die tekst blijft.

Het notitieboek telt twaalf boeken; het eerste is een lijst van wat hij aan de mensen in zijn leven te danken had, onder wie de leraar die hem Epictetus gaf, Junius Rusticus. De regels zijn gegroepeerd naar hun verhouding tot de tekst: uit de bronnen, vrij naar de bron, of alleen door de traditie aan hem toegeschreven.

Uit de bronnen 53

• Haal het oordeel weg en de klacht is verdwenen.
• Wat de weg verspert, wordt de weg.
• Je hebt macht over je geest, niet over gebeurtenissen buiten je.
• Alles wat we horen is een mening, geen feit.
• Wees streng voor jezelf en mild voor anderen.
• Verspil geen tijd met discussiëren over wat een goed mens is. Wees er een.
• De ziel neemt de kleur aan van haar gedachten.
• Er is heel weinig nodig voor een gelukkig leven; het zit in jezelf, in je manier van denken.
• Hoeveel tijd wint hij die niet kijkt wat zijn buurman zegt of doet.
• Verlies is niets anders dan verandering, en verandering is het genoegen van de natuur.
• De beste wraak is niet worden zoals hij.
• Het is niet de dood die een mens moet vrezen, maar nooit te beginnen met leven.
• Laat de toekomst je nooit verontrusten. Je treedt haar tegemoet met dezelfde rede die je vandaag wapent.
• Kijk goed in jezelf; daar is een bron van kracht die altijd opwelt als je maar blijft kijken.
• Is het niet juist, doe het dan niet; is het niet waar, zeg het dan niet.
• Doe elke daad van je leven alsof het de laatste is.
• Wat niet goed is voor de bijenkorf, is niet goed voor de bij.
• Handel niet alsof je tienduizend jaar te leven had.
• Nergens vindt een mens een stiller en onverstoorder toevlucht dan in zijn eigen ziel.
• Mensen bestaan omwille van elkaar. Onderwijs hen of verdraag hen.
• Als iemands fout je stoort, keer je dan naar jezelf en bedenk wat jij vergelijkbaars doet.
• Vriendelijkheid is onoverwinnelijk, mits ze oprecht is en zonder vertoon.
• Beperk je tot het heden.
• Mensen bestaan omwille van elkaar; onderwijs hen dus, of verdraag hen.
• De beste wraak is niet te worden zoals je tegenstander.
• Laat het gevoel gekrenkt te zijn los, en de krenking zelf verdwijnt.
• Word je door iets van buiten gekweld, dan is het niet dat ding maar je oordeel erover.
• Kan iemand mij aantonen dat ik verkeerd denk of handel, dan verander ik graag.
• Nergens kan een mens zich rustiger terugtrekken dan in zijn eigen ziel.
• Zoals je gedachten gewoonlijk zijn, zo zal je geest zijn.
• Vreemd dat ieder zichzelf meer liefheeft dan anderen, en toch minder waarde hecht aan zijn eigen oordeel over zichzelf dan aan dat van anderen.
• De tijd is een rivier van gebeurtenissen, en de stroom is sterk.
• Mensen bestaan voor elkaar. Onderwijs hen dan, of verdraag hen.
• Neem het oordeel weg, en 'ik ben gekwetst' is weggenomen.
• De wereld is verandering; ons leven is wat onze gedachten ervan maken.
• Niets is nieuw: alles is vertrouwd, en kortstondig bovendien.
• Wij zijn geboren om samen te werken, als voeten, als handen, als oogleden.
• Elk mens is precies zoveel waard als datgene waar hij zich druk om maakt.
• Het beste soort wraak is niet te worden zoals zij.
• Je kunt op elk moment uit het leven stappen. Laat dat bepalen wat je doet, zegt en denkt.
• Als het opstaan zwaar valt, bedenk: ik sta op voor het werk van een mens.
• Nergens kan een mens zich rustiger of ongestoorder terugtrekken dan in zijn eigen ziel.
• Denk niet aan wat je niet hebt, maar tel wat je hebt, en bedenk hoe je ernaar zou verlangen als je het niet had.
• Word je door iets van buiten gekweld, dan is het niet dat ding maar je oordeel erover, en dat kun je nu uitwissen.
• Niets overkomt een mens wat hij niet van nature dragen kan.
• Verlies is niets anders dan verandering.
• De kunst van het leven lijkt meer op worstelen dan op dansen: je moet klaarstaan voor wat onverwacht op je afkomt.
• Hoe hard is het, mensen niet toe te staan te streven naar wat hún passend lijkt.
• Wat de zwerm niet baat, baat ook de bij niet.
• Geef jezelf een geschenk: het huidige moment.
• Wen jezelf eraan aandachtig te luisteren naar wat een ander zegt, en verplaats je zoveel mogelijk in zijn ziel.
• Ontvang voorspoed zonder trots, en sta klaar om haar los te laten.
• Bederf van de geest is een ergere pest dan welke besmetting van de lucht ook.

Vrij naar de bron 10

• Doe minder, maar doe wat nodig is.
• Wat er ook gebeurt, het staat mij vrij er iets goeds mee te doen.
• Als keizer is mijn stad Rome; als mens de wereld.
• Of je het koud hebt of warm, moe bent of uitgerust: doe wat gedaan moet worden.
• Kijk naar de tijdperken vóór je: hetzelfde toneel, alleen andere spelers.
• Wis de voorstelling niet krampachtig uit; houd vast wat er is, en laat de rest voorbijtrekken.
• Doe het goede zoals de wijnstok druiven draagt: zonder er iets voor terug te vragen.
• Zeg jezelf in de ochtend: vandaag ontmoet ik de bemoeial, de ondankbare, de drammer.
• Ben je van de rede afgedwaald, keer er dan naar terug.
• Ook wie zijn mening herziet en een terechte correctie volgt, blijft een vrij mens.

Alle auteurs op één pagina, met uitleg van de labels · Seneca · Epictetus