Zei Marcus Aurelius dat “de dood ons allen toelacht en je alleen kunt teruglachen”?

Nee. Het is een zin uit de film Gladiator uit 2000. Maximus spreekt hem uit en zegt dat hij hem hoorde van een man die hij kende, en dat blijkt Marcus Aurelius te zijn. De echte Marcus schreef vaak over de dood, maar dit nooit.

Oordeel: niet van Marcus Aurelius. Een zin uit de film Gladiator (2000). Marcus over de dood: Overpeinzingen 9.3.

Waar de zin vandaan komt

Tegen het einde van Gladiator bezoekt keizer Commodus de geketende Maximus onder het Colosseum, vlak voor hun tweegevecht. Maximus zegt dat hij ooit een man kende die zei dat de dood ons allen toelacht, en dat je alleen kunt teruglachen. Commodus vraagt of die vriend ook lachte bij zijn eigen dood. Dat moet jij weten, antwoordt Maximus: het was je vader. Die vader is Marcus Aurelius, die in de film als de oude keizer voorkomt. De film legt hem de zin dus zelf in de mond, en zo kwam hij op de citatensites terecht. Het scenario is van David Franzoni, John Logan en William Nicholson. Donald Robertson, die over Marcus Aurelius schrijft, merkt op dat Gladiator geen enkel letterlijk citaat uit de Overpeinzingen bevat.

Wat Marcus wel schreef

Marcus komt in de Overpeinzingen, het schrift dat hij voor zichzelf bijhield, steeds terug op de dood. Hij laat de dood niet lachen en lacht niet terug. Zijn toon is nuchterder:

De Nederlandse weergave volgt de Engelse vertaling van George Long uit 1862. Marcus vergelijkt het sterven daarna met wat een leven verder van nature brengt: opgroeien en oud worden, tanden en grijze haren krijgen, kinderen krijgen. De dood is één ding meer in dat rijtje. De juiste houding is volgens hem geen haast en geen verachting, maar erop wachten als op een van de werkingen van de natuur.

Het verschil

De filmzin is trots: de dood is een tegenstander met een grijns, en wie moedig is, grijnst terug. Dat past bij een gladiator. Marcus vraagt iets stillers en moeilijkers. De dood is geen tegenstander. Hij is niet aan jou, net als het weer of je leeftijd. Wat van jou is, is hoe je erover denkt en wat je doet met de dag die voor je ligt.

Hoe je het gebruikt

Dat de dood komt, is niet van jou. Wanneer en hoe meestal ook niet. Hoe je ernaar kijkt wel, en vandaag ook. Het onderwerp Lichaam en sterfelijkheid oefent die verdeling, en op de pagina met citaten van Marcus Aurelius staat wat hij wel schreef, met de vindplaats.

Andere citaatchecks

Alle citaatchecks op één pagina

BronnenMarcus Aurelius, Overpeinzingen 9.3. Nederlandse weergave naar de Engelse vertaling van George Long, 1862. Gladiator (2000), regie Ridley Scott, scenario David Franzoni, John Logan en William Nicholson. Donald Robertson over de film en de Overpeinzingen.

Zo controleren we citaten

Yours, Not Yours · Een stoïcijnse oefenplek · Leren · Video's · Over deze site · Privacy · Vraag of suggestie

Gratis, zonder reclame · Steun met een paar euro · Waar het heen gaat