Zei Seneca dat “een edelsteen niet gepolijst wordt zonder wrijving, en een mens niet zonder beproeving”?

Nee. De zin is een spreekwoord, meestal Chinees genoemd, en komt in niets voor wat Seneca schreef. Hij gebruikte wel een vergelijkbaar beeld voor tegenslag, en zijn versie zegt iets anders.

Oordeel: niet van Seneca. Een spreekwoord, meestal Chinees genoemd. Seneca's eigen beeld staat in Over de voorzienigheid, hoofdstuk 5.

Waar de zin vandaan komt

De zin gaat in twee vormen rond: een edelsteen wordt niet gepolijst zonder schuren, en een edelsteen wordt niet gepolijst zonder wrijving. Oudere citatenboeken noemen hem een Chinees spreekwoord, en een van de vroegste bekende Engelse drukken staat in The Teacher's Visitor, een bundel die W. C. Wilson in 1846 uitgaf. Hij wordt ook aan Confucius toegeschreven, ook dan zonder bron. De naam van Seneca lijkt er pas in de tijd van de citatensites aan vast te zijn geraakt. Geen brief, essay of toneelstuk van hem bevat hem.

Wat Seneca wel schreef

Seneca's korte essay Over de voorzienigheid vraagt waarom goede mensen tegenslag treffen. Zijn antwoord is dat tegenslag de manier is waarop kracht zich laat zien en geoefend wordt. Hij haalt zijn beeld bij de goudsmid, niet bij de juwelier:

Letterlijk: vuur toetst goud, tegenspoed dappere mannen. Eerder in hetzelfde essay zegt hij het nog korter: marcet sine adversario virtus, deugd verwelkt zonder tegenstander.

Het verschil

Het spreekwoord zegt dat beproeving een mens vervolmaakt zoals polijsten een steen. De steen ondergaat het; de wrijving doet het werk. Seneca zegt dat tegenslag toetst. Goud is goud vóór het vuur; het vuur laat het zien. En voor Seneca betekent de toets alleen iets door hoe je hem tegemoet treedt. Tegenspoed maakt niemand vanzelf beter. Dat hij komt, is niet van jou. Wat je ermee doet wel.

Hoe je het gebruikt

In een zware week is de bruikbare vraag niet of dit je beter zal maken. Het is welk deel ervan aan jou is om te beantwoorden. Het onderwerp Werk en falen heeft oefeningen om een tegenslag zo uit te sorteren, en op de pagina met citaten van Seneca staat wat hij wel schreef, met de vindplaats.

Andere citaatchecks

Alle citaatchecks op één pagina

BronnenSeneca, Over de voorzienigheid (De providentia), hoofdstuk 2 en 5, Latijnse tekst. Over het spreekwoord: The Teacher's Visitor, uitgegeven door W. C. Wilson, 1846, zoals vastgelegd in het citatenarchief WIST.

Zo controleren we citaten

Yours, Not Yours · Een stoïcijnse oefenplek · Leren · Video's · Over deze site · Privacy · Vraag of suggestie

Gratis, zonder reclame · Steun met een paar euro · Waar het heen gaat