Zei Epictetus: “spreekt iemand kwaad over je en is het waar, verbeter jezelf; is het gelogen, lach erom”?
Niet in zijn werken. De zin ging in de negentiende eeuw al in het Engels onder zijn naam rond, maar staat niet in de Colleges of het Handboekje. Wat het Handboekje wel zegt over mensen die kwaad over je spreken, is korter en grappiger.
Oordeel: niet in zijn werken. In de negentiende eeuw al als de zijne geciteerd. Het echte advies is Handboekje 33.9.
Waar de zin vandaan komt
De zin is oud. Henry Southgate drukte hem in 1862 onder de naam van Epictetus af in zijn citatenboek Many Thoughts of Many Minds, en een Engelse bundel prozacitaten uit 1880 laat de Pruisische koning Frederik de Grote schrijven dat hij over satire dacht zoals Epictetus, gevolgd door deze zin. In die tijd gold hij dus al als van Epictetus. Toch staat hij in geen enkele passage van de Colleges, het Handboekje of de fragmenten.
Wat het Handboekje zegt
Epictetus geeft wel raad over mensen die kwaad over je spreken, in hoofdstuk 33 van het Handboekje:
- Vertelt iemand je dat een ander kwaad over je spreekt, verdedig je dan niet tegen wat er gezegd is, maar antwoord: hij kende mijn andere gebreken niet, anders had hij niet alleen deze genoemd.Epictetus, Handboekje 33.9
En in hoofdstuk 42 geeft hij de reden om je er niet door te laten meeslepen: wie kwaad over je spreekt, doet dat omdat hij meent dat het juist is. Vergist hij zich, dan is hij degene die schade lijdt, want hij is degene die bedrogen is.
Het verschil
De bekende zin heeft twee stappen: ga na of het waar is, en verbeter jezelf of lach. Epictetus slaat het onderzoek over. Hij vraagt je niet de opmerking te wegen, alleen op te houden met je te verdedigen. Wie toegeeft dat hij meer gebreken heeft dan de criticus kent, laat niets over om om te vechten. Nagaan of kritiek klopt, is ook goede raad, en Marcus Aurelius geeft hem: kan iemand mij aantonen dat ik verkeerd denk of handel, dan verander ik graag (Overpeinzingen 6.21). Maar die raad is van Marcus, niet van Epictetus.
Hoe je het gebruikt
Vertelt iemand je de volgende keer wat er over je gezegd is, probeer dan het antwoord uit het Handboekje, hardop of in je hoofd. Wat er gezegd is, is niet van jou. Wat je nu zegt wel. Het onderwerp Krenking en kritiek oefent precies dit, en op de pagina met citaten van Epictetus staat wat hij wel zei.
Andere citaatchecks
Alle citaatchecks op één pagina