Zei Epictetus dat “rijkdom niet bestaat uit groot bezit, maar uit weinig behoeften”?

Waarschijnlijk niet, in elk geval niet in deze woorden. De zin staat in geen van zijn werken of fragmenten, en moderne boeken geven hem even vaak aan Epicurus als aan Epictetus. De gedachte zelf is goed overgeleverd, en Seneca schreef haar meer dan eens op.

Oordeel: niet gevonden bij Epictetus. De gedachte is echt bij Seneca, Brieven 2.6 en 21.7.

Waar de zin vandaan komt

De zin staat op posters en in citatenbundels onder de naam van Epictetus, bijna nooit met een vindplaats. Hij staat niet in de Colleges en niet in het Handboekje. Hij hoort ook niet bij de fragmenten, de korte uitspraken die latere bloemlezers zoals Stobaeus onder zijn naam bewaarden. Het dichtst erbij komt een vraag met antwoord: wie is rijk? Wie tevreden is. Zelfs dat is onzeker, want volgens zijn vertalers is maar een klein deel van de fragmenten zeker van hem. Moderne boeken verdelen de zin zelf over twee namen, Epictetus en Epicurus.

Wat Seneca schreef

De gedachte is echt, ze is alleen elders beter overgeleverd. Seneca zet haar in zijn tweede brief aan Lucilius:

Niet wie weinig heeft, maar wie meer begeert, is arm. En in brief 21 citeert hij Epicurus, wat kan verklaren waarom de zin tussen de twee namen heen en weer schuift:

Wil je Pythocles rijk maken, voeg dan niets toe aan zijn geld, maar neem iets af van zijn verlangen.

Het verschil

De bekende zin geeft een definitie van rijkdom. Seneca en Epicurus beschrijven een richting: je kunt van twee kanten rijker worden, en maar één ervan ligt in jouw handen. Je inkomen hangt af van werkgevers, markten en geluk. Hoeveel je wilt, is van jou om te onderzoeken.

Hoe je het gebruikt

Betrap je jezelf erop dat je iets wilt wat je bij een ander zag, vraag dan aan welke kant van de som je werkt. Het onderwerp Geld en bezit heeft daar oefeningen voor, en op de pagina met citaten van Seneca staan de echte zinnen.

Andere citaatchecks

Alle citaatchecks op één pagina

BronnenSeneca, Brieven aan Lucilius 2.6 en 21.7, Latijnse tekst. Epictetus, de fragmenten zoals verzameld door Schweighäuser, in de vertalingen van George Long en Hastings Crossley.

Zo controleren we citaten

Yours, Not Yours · Een stoïcijnse oefenplek · Leren · Video's · Over deze site · Privacy · Vraag of suggestie

Gratis, zonder reclame · Steun met een paar euro · Waar het heen gaat