Wat is stoïcisme?
Het stoïcisme is een levensfilosofie uit het oude Griekenland en Rome. De kern past in één zin: sommige dingen zijn aan jou en andere niet, en een goed leven ontstaat als je je moeite in het eerste steekt en vrede sluit met het tweede. Al het andere is de uitwerking daarvan.
Probeer het nu
Stoïcisme is makkelijker te doen dan te beschrijven. Hier is één avond, in vier stukken. Sorteer elk stuk voordat je verder leest.
Morgen heb je een sollicitatiegesprek waar veel voor je van afhangt.
Sorteer eerst zelf. Elk stuk gaat in één bakje; daarna zie je de redenering.
- Hoe goed je je vanavond voorbereidt.Dit is jouw deel, en het is helemaal van jou. Hier hoort de avond heen te gaan.
- Wat je achteraf van de uitslag maakt.Een nee is informatie over één commissie op één dag. Of het een oordeel over jou wordt, beslis jij.
- Of je de baan krijgt.De andere kandidaten, de stemming van de commissie en het budget stemmen allemaal mee. Die van jou is één stem daartussen.
- De zenuwen in je buik als je binnenloopt.De eerste kriebel is geen keuze. Wat je erover tegen jezelf zegt wel: zenuwen betekenen dat het ertoe doet, niet dat het slecht gaat aflopen.
Waar komt het stoïcisme vandaan?
Rond 300 voor Christus verloor een koopman, Zeno uit Citium op Cyprus, zijn lading bij een schipbreuk in de buurt van Athene. Hij bleef, ging filosofie studeren en begon les te geven in een openbare zuilengang die de Beschilderde Stoa heette, de Stoa Poikile. Zijn volgelingen werden naar het gebouw genoemd: Stoïcijnen. Hoe de schipbreuk hem veranderde lees je in de casus Zeno en de schipbreuk.
De school bestond ongeveer vijfhonderd jaar. De boeken van de stichters zijn verloren gegaan. Wat we nog kunnen lezen komt vooral van drie Romeinen: Seneca, staatsman en toneelschrijver; Epictetus, geboren als slaaf en later leraar; en Marcus Aurelius, keizer van Rome. Een slaaf en een keizer die naar dezelfde filosofie leefden: dat is het kortste argument dat het om iets anders gaat dan je omstandigheden.
Wat geloofden de Stoïcijnen?
Vier gedachten dragen het meeste.
- Sommige dingen zijn aan jou, andere niet. Epictetus opent er zijn Handboekje mee. Aan jou: je oordelen, je keuzes, wat je nastreeft en wat je vermijdt. Niet aan jou: je lichaam, je bezit, je reputatie, wat anderen doen. Dit is de dichotomie van controle.
- Een goed karakter is het enige dat altijd goed is. De Stoïcijnen vatten het samen in vier deugden: wijsheid, rechtvaardigheid, moed en matigheid. De pagina Waarden als kompas werkt ze uit. Gezondheid, geld en aanzien zijn de moeite waard, maar ze beslissen niet of een leven goed is gegaan.
- Niet de gebeurtenissen brengen ons van streek, maar onze oordelen erover. Dezelfde opmerking steekt de een en laat de ander koud. Het verschil zit in het oordeel, en een oordeel kun je onderzoeken.
- We zijn er voor elkaar. Marcus Aurelius schreef dat wij geboren zijn om samen te werken, als voeten, als handen, als oogleden (Overpeinzingen 2.1). Het stoïcisme is geen filosofie voor eenlingen.
Wat betekent stoïcijns?
In het dagelijks taalgebruik betekent stoïcijns: onverstoorbaar, pijn of tegenslag verdragen zonder iets te laten merken. Dat is de betekenis uit het woordenboek, en die heeft weinig met de filosofie te maken.
De Stoïcijnen vonden dat de eerste opwelling van een gevoel helemaal geen keuze is. Seneca zegt dat ze niet in onze macht ligt. Epictetus zegt dat een mens niet gevoelloos moet zijn als een standbeeld. Wat ze trainden was de stap na het gevoel: het oordeel erachter toetsen voordat je ernaar handelt. Meer daarover in je emoties onder controle houden, en de tegenwerping wordt serieus genomen op de pagina Kritiek op het stoïcisme.
Hoe begin je met stoïcisme?
- Sorteer één ding per dag. Neem wat je dwarszit en splits het: wat hiervan is aan mij om te doen, en wat niet? Die vraag is de oefening. De tien vragen van vandaag op de startpagina zijn een snelle manier om haar te trainen.
- Kijk 's avonds terug. Seneca deed het elke avond: hij liep de dag na, verborg niets voor zichzelf, en vroeg zich af wat hij beter zou doen. Het is een van de negen stoïcijnse oefeningen op deze site.
- Lees een stukje uit de bronnen. Begin met het Handboekje van Epictetus, ook wel het Enchiridion: een bladzijde of twintig, geschreven om bij je te dragen. Daarna een keuze uit de brieven van Seneca. Daarna de Overpeinzingen van Marcus Aurelius, die zijn eigen aantekeningen zijn en nooit als inleiding bedoeld waren.
- Beoordeel het op wat je doet. Epictetus: schapen brengen de herder geen gras om te tonen hoeveel ze aten; ze verteren het en dragen wol en melk. De maat is hoe je je gedraagt op een gewone dinsdag, niet hoeveel citaten je kent.
Heb je vandaag nog iets aan het stoïcisme?
De centrale gedachte, dat gevoelens op oordelen volgen, werd in de twintigste eeuw het vertrekpunt van de cognitieve gedragstherapie. Dat verhaal staat in de casus Ellis en de zin die therapie werd. Het vraagt ook heel weinig: geen geloof, geen spullen, geen bijzondere omstandigheden. En het werkt precies op wat het moderne leven in overvloed levert: de mening van anderen, het nieuws, vergelijken, onzekerheid.
Twee eerlijke grenzen. Het wordt soms verkocht als cultus van hardheid of als trucje om meer gedaan te krijgen, en de bronnen zijn zowel milder als veeleisender dan dat. En het is een filosofie om te oefenen, geen behandeling van wat dan ook.
Waar ga je hierna heen?
Vragen die mensen stellen
Wat is stoïcisme?
Het stoïcisme is een filosofische school die rond 300 voor Christus in Athene werd gesticht door Zeno van Citium. Ze leert dat een goed leven afhangt van je karakter en je keuzes, die aan jou zijn, en niet van gezondheid, geld of aanzien, die dat niet zijn. De bekendste schrijvers zijn Seneca, Epictetus en Marcus Aurelius. Het is een oefening in oordelen, niet in verbergen wat je voelt.
Wat betekent stoïcijns?
In het dagelijks taalgebruik betekent stoïcijns: onverstoorbaar, pijn of tegenslag verdragen zonder emotie te tonen. Het woord komt van de Stoa, de filosofische school uit Athene. Die leerde iets anders dan het woord doet vermoeden: niet je gevoel wegdrukken, maar de oordelen onderzoeken waar je gevoel uit voortkomt.
Wat zijn de vier deugden van het stoïcisme?
Wijsheid, rechtvaardigheid, moed en matigheid. Volgens de Stoïcijnen vormen die samen een goed karakter, en is een goed karakter het enige dat onder alle omstandigheden goed is. Geld, gezondheid en aanzien zijn het kiezen waard als je ze kunt krijgen, maar je kunt ze goed of slecht gebruiken. De deugden niet.
Wie zijn de belangrijkste stoïcijnse filosofen?
Zeno van Citium stichtte de school rond 300 voor Christus, en Cleanthes en Chrysippus bouwden haar uit, maar hun boeken zijn verloren gegaan. De drie van wie het werk bewaard bleef zijn Seneca, een Romeins staatsman; Epictetus, een vrijgelaten slaaf die leraar werd; en Marcus Aurelius, keizer van Rome, wiens aantekeningen bekend zijn als de Overpeinzingen.
Met welk stoïcijns boek kan ik het beste beginnen?
Met het Handboekje van Epictetus, ook wel het Enchiridion. Het is kort en direct, en het opent met de gedachte waar al het andere op rust. Daarna een keuze uit de brieven van Seneca aan Lucilius, en dan de Overpeinzingen van Marcus Aurelius.
Is stoïcisme een religie?
Nee. Het is een filosofie: een reeks argumenten over hoe je moet leven, met oefeningen om ze te laten beklijven. De oude Stoïcijnen spraken wel over een redelijke orde in de natuur, die ze soms god noemden, maar de oefening vraagt geen geloof en geen ritueel. Mensen van allerlei geloof en zonder geloof gebruiken haar.