Stoppen met piekeren

Een gedachte stopt niet omdat jij zegt dat ze moet stoppen, en van proberen wordt ze alleen luider. Wat wel werkt is één vraag, elke keer dat het malen begint: valt hier voor mij iets te doen? Zo ja, doe het of plan het. Zo nee, dan gaat de gedachte over iets wat niet van jou is, en mag je haar laten liggen.

Sorteer de gedachte zelf

Neem een avond als deze. Die valt uiteen in zes stukken. Sorteer elk stuk voordat je verder leest.

Je hebt vanochtend een belangrijk bericht verstuurd en er is nog steeds geen antwoord. Vanavond laat je hoofd het niet met rust.

Sorteer eerst zelf. Elk stuk gaat in één bakje; daarna zie je de redenering.

Wat de ander van je bericht vindt.
Niet van jou. Dat ontstaat, of niet, in een hoofd waar jij niet in kunt. Elk scenario dat je vanavond schrijft is van eigen hand.
Of je nog een rondje maakt of het neerlegt.
Van jou. Na de schok komt een kleine keuze: de gedachte volgen, of vaststellen dat er niets nieuws in zit. Die keuze maak je op een avond vele keren, en elke keer is ze van jou.
Of je nu besluit morgen om tien uur één korte herinnering te sturen.
Van jou. Dit is de ene handeling die in het malen verstopt zit. Neem het besluit, zet er een tijd op, en het malen heeft niets meer voor te bereiden.
Wat je eruit meeneemt voor het volgende bericht dat je schrijft.
Van jou. Eén keer terugkijken voor een les is van jou en kost twee minuten. De tiende keer terugkijken is dezelfde twee minuten, herhaald.
De schok als de gedachte weer opkomt.
Niet van jou. Ze dient zich aan zonder te vragen. Seneca noemt dat de eerste beweging en zegt er eerlijk bij dat die niet in onze macht ligt.
Wanneer het antwoord komt, en of het komt.
Niet van jou. Daar beslissen hun agenda, hun humeur en hun inbox over. Die van jou verversen maakt het niet sneller.
Sla over en toon de splitsing
Van jou
  • Of je nu besluit morgen om tien uur één korte herinnering te sturen.Dit is de ene handeling die in het malen verstopt zit. Neem het besluit, zet er een tijd op, en het malen heeft niets meer voor te bereiden.
  • Wat je eruit meeneemt voor het volgende bericht dat je schrijft.Eén keer terugkijken voor een les is van jou en kost twee minuten. De tiende keer terugkijken is dezelfde twee minuten, herhaald.
  • Of je nog een rondje maakt of het neerlegt.Na de schok komt een kleine keuze: de gedachte volgen, of vaststellen dat er niets nieuws in zit. Die keuze maak je op een avond vele keren, en elke keer is ze van jou.
Niet van jou
  • Wat de ander van je bericht vindt.Dat ontstaat, of niet, in een hoofd waar jij niet in kunt. Elk scenario dat je vanavond schrijft is van eigen hand.
  • Wanneer het antwoord komt, en of het komt.Daar beslissen hun agenda, hun humeur en hun inbox over. Die van jou verversen maakt het niet sneller.
  • De schok als de gedachte weer opkomt.Ze dient zich aan zonder te vragen. Seneca noemt dat de eerste beweging en zegt er eerlijk bij dat die niet in onze macht ligt.
De redenering. Drie stukken horen bij een ander of komen ongevraagd, en geen gedachte reikt zo ver. Drie zijn kleine handelingen: één herinnering, één les, één besluit om het rondje te stoppen. Piekeren is wat er gebeurt als de eerste drie de aandacht krijgen die de laatste drie nodig hadden.

Waarom kun je niet gewoon ophouden met denken?

De eerste gedachte komt vanzelf. Je hebt haar niet besteld, en de Stoïcijnen namen dat niemand kwalijk: Seneca noemt het de eerste beweging van de geest en zegt dat die niet in onze macht ligt. De moeite begint één stap later, als je erachteraan gaat.

Nadenken en piekeren lijken op elkaar, maar ze eindigen anders. Nadenken komt ergens uit: bij een besluit, een plan, een andere kijk. Piekeren komt terug op hetzelfde punt met dezelfde informatie. Elk rondje voelt als voorbereiding, en daarom voelt stoppen onverantwoord. Maar tussen rondje drie en rondje dertig is er niets veranderd.

De uitweg is dus niet ophouden met denken. De uitweg is de gedachte afmaken: beslissen wat er voor jou in te doen valt, als dat er al is.

Wat zeiden de Stoïcijnen over piekeren?

Seneca schreef er een hele brief over aan zijn vriend Lucilius:

Zijn advies in die brief is praktisch. Vraag je af of het onheil zeker is. Vraag je af of het er al is. Meestal is het eerlijke antwoord twee keer nee, en wat overblijft is een beeld dat je zelf hebt gemaakt. Marcus Aurelius, die een rijk had om zich zorgen over te maken, schreef hetzelfde op voor eigen gebruik:

Niets hiervan zegt dat je je rustig moet voelen. Het zegt dat je moet kijken. Een zorg waar je naar gekeken hebt is meestal kleiner en preciezer dan toen ze nog rondjes draaide.

Vier dingen om te doen als het malen begint

  1. Schrijf de gedachte op als één zin. Malen leeft van vaagheid. Op papier wordt alles gaat mis: ik weet niet of de klant verlengt. Met die zin kun je iets.
  2. Stel de sorteervraag. Valt hier voor mij iets te doen? Niet: is het belangrijk. Dat is het bijna altijd. Alleen: is er een zet, en is die van mij?
  3. Zo ja, maak het klein en geef het een tijdstip. Haar om negen uur bellen maakt een eind aan het malen. Het eens goed regelen begint een nieuw rondje.
  4. Zo nee, zeg dat dan ook. Deze is niet van mij. Marcus Aurelius hield zichzelf voor zich tot het heden te beperken (Overpeinzingen 7.29). De gedachte komt terug, en dan zeg je het opnieuw. Het is oefenen, geen schakelaar.

Hoe stop je met piekeren in bed?

De nacht is het slechtste moment om te sorteren, want voor de ochtend valt er niets te doen en je hoofd weet dat. Om drie uur lijkt alles onoplosbaar, ook wat om negen uur vijf minuten kost.

Leg papier naast je bed. Schrijf die ene zin op, en daaronder de eerste stap met een tijdstip: morgen, negen uur, bellen. Vanaf dat moment is de zaak tot negen uur niet van jou. Seneca heeft een zin voor de uren ertussen: wie lijdt voordat het nodig is, lijdt meer dan nodig is (brief 98).

Slapen doe je er niet altijd van. Ook de slaap is niet helemaal van jou. Maar wakker liggen zonder pleidooi is een betere nacht dan wakker liggen in de rechtszaal.

De eerlijke tegenwerping

Is dit niet een slimme manier om te zeggen: maak je niet zo druk? Nee, en het verschil doet ertoe. In ruim de helft van wat mensen bezighoudt zit wel degelijk iets te doen, en de methode eist dat je dat doet. Plannen is denken met een einde. Alleen wat daarna overblijft gaat in het andere bakje.

Oefen het op echte situaties

Dit één keer lezen verandert weinig. Het sorteren moet snel worden, en dat vraagt herhaling. Deze situaties zijn stuk voor stuk uitgewerkt, en je kunt ze eerst zelf sorteren.

Het onderwerp De binnenwereld heeft alle oefeningen rond dit thema. Wil je de achtergrond van de zin van Seneca, lees dan wat hij in brief 13 werkelijk schreef. En sorteer je liever op papier, dan staat bij de cirkel van invloed een werkblad.

Vragen die mensen stellen

Hoe stop ik met piekeren?

Niet met wilskracht, want een gedachte wegduwen houdt haar juist in beeld. De stoïcijnse methode is de gedachte sorteren: zit er een handeling in die van jou is? Zo ja, doe die of geef haar een tijdstip. Zo nee, dan gaat het over het verleden, de toekomst of het hoofd van een ander, en daar ga jij niet over. Daar mag het denken ophouden.

Waarom pieker ik zoveel?

Meestal omdat je hoofd denken behandelt als een manier om grip te krijgen. Elk nieuw rondje voelt als voorbereiding, en daarom voelt stoppen onverantwoord. De stoïcijnse toets is nagaan wat het rondje opleverde: een besluit, een stap, een les. Leverde het geen van drieën op, dan doet meer van hetzelfde dat ook niet, en ligt het onderwerp waarschijnlijk buiten je macht.

Hoe zet ik iets uit mijn hoofd?

Niet door het weg te duwen, want dat houdt het juist in beeld. Schrijf het op als één zin, beslis of er voor jou iets in te doen valt, en plan die stap of zeg hardop dat de zaak niet van jou is. Geef je aandacht daarna werk: iets met je handen, of een taak met een einde.

Wat zei Seneca over piekeren?

In brief 13 aan Lucilius schrijft hij dat er meer dingen zijn die ons schrik aanjagen dan die ons werkelijk treffen, en dat wij vaker lijden in de verbeelding dan in werkelijkheid. Zijn advies: vraag je af of het onheil zeker is en of het er al is, en wees niet ongelukkig vóór de tijd.

Wat is het verschil tussen nadenken en piekeren?

Nadenken beweegt: het eindigt in een besluit, een plan of een andere kijk. Piekeren komt terug op hetzelfde punt met dezelfde informatie. Een snelle toets: wat hebben de laatste tien minuten opgeleverd? Is het antwoord niets nieuws, dan draaide je rondjes.

Wat is overthinking?

Overthinking is het Engelse woord voor wat wij piekeren, malen of overdenken noemen: steeds dezelfde gedachte rondgaan zonder dat er een besluit uit komt. De aanpak is dezelfde: de gedachte opschrijven, sorteren wat ervan aan jou is, en de rest laten liggen.

Andere vragen

BronnenSeneca, Brieven aan Lucilius 13 (het citaat staat in 13.4) en 98.8, Over de woede 2.4. Marcus Aurelius, Overpeinzingen 7.8, 7.29 en 8.47.

Yours, Not Yours · Een stoïcijnse oefenplek · Leren · Video's · Over deze site · Privacy · Vraag of suggestie

Gratis, zonder reclame · Steun met een paar euro · Waar het heen gaat