Loslaten wat je niet in de hand hebt
Loslaten betekent niet dat het je minder kan schelen, en ook niet dat je opgeeft. Het betekent dat je houdt wat altijd al van jou was, je inzet, je keuzes en je gedrag, en je aanspraak op de rest laat vallen: de uitkomst, het verleden, andere mensen. De Stoïcijnen hadden er een precies beeld voor: een boogschutter.
Sorteer het zelf
Neem iets wat niet doorging en waar je niet overheen komt. Het valt uiteen in zes stukken. Sorteer elk stuk voordat je verder leest.
Een plan waar je maanden aan werkte is niet doorgegaan, en je komt er niet overheen.
Sorteer eerst zelf. Elk stuk gaat in één bakje; daarna zie je de redenering.
- Of je achter het werk kunt staan dat je erin stak.Dat kun je nog nalopen. Was de inzet goed, dan is jouw deel geslaagd, ook al is het plan dat niet. Was hij dat niet, dan zit er een les in, en ook die is van jou.
- De gedachte: dit had niet mogen gebeuren.Dit is het stuk dat mensen over het hoofd zien. Het hoort niet bij de gebeurtenis. Het is een vonnis dat je toevoegt, en je vernieuwt het elke keer dat je het verhaal opnieuw vertelt. Van alles op deze lijst is dit het ene dat je echt kunt neerleggen.
- Wat je deze week doet.De volgende stap is klein, en het is het enige deel van het plan dat nog open ligt.
- Dat het niet is doorgegaan.Het is nu een feit, en feiten reageren niet op druk. Dit is het stuk dat Epictetus bedoelt als hij zegt: wil dat de dingen gaan zoals ze gaan.
- Wat anderen onderweg besloten.Hun redenen, hun budgetten, hun bedenkingen. Je kon hen informeren. Voor hen beslissen kon je nooit.
- Hoe het leven er nu uit zou zien als het was gelukt.Dat leven bestaat nergens. Vandaag ernaast leggen is een echte dag vergelijken met een tekening.
Waarom is loslaten zo moeilijk?
Omdat het advies doet alsof het één handeling is. Laat het toch los, zeggen mensen, alsof je één ding vasthoudt. Wat je vasthoudt is een bundel: iets wat je deed, iets waar je op hoopte, iets wat een ander besloot, en daarbovenop een eis: dit had niet mogen gebeuren.
Een bundel waar je eigen verantwoordelijkheid in zit kun je niet laten vallen, dus houd je alles vast. Dat is geen zwakte. Het is een sorteerprobleem. Haal de bundel eerst uit elkaar, en loslaten blijkt maar voor een deel van de stukken te gelden.
Wat betekent loslaten eigenlijk?
De Stoïcijnen gebruikten het beeld van een boogschutter. Hij doet alles wat een goed schot maakt: zijn houding, zijn adem, het lossen. Is de pijl eenmaal van de pees, dan beslist een windvlaag of een doel dat beweegt over de rest. Zijn eigenlijke taak, zeiden ze, is goed schieten, niet raken. Raken wil hij nog steeds. Het willen blijft. De eis verdwijnt (Cicero, De finibus 3.22).
Seneca voegt er een gewoonte aan toe die dit praktisch maakt. De wijze, schrijft hij, begint aan alles met een stil voorbehoud: als er niets tussenkomt. Ik ga varen, tenzij iets het verhindert. Het plan krijgt je volle inzet, en het voorbehoud zit er vanaf het begin in.
Wat zeiden de Stoïcijnen over loslaten?
Epictetus, die slaaf was geweest en bijna niets bezat, zei het in twee zinnen die nog altijd moeilijk te verbeteren zijn:
- Verlang niet dat de dingen gaan zoals jij wilt, maar wil dat ze gaan zoals ze gaan.Epictetus, Handboekje 8
- Zeg nooit over iets: ik ben het verloren, maar: ik heb het teruggegeven.Epictetus, Handboekje 11
Teruggegeven is geen kilte. Het is een manier om dingen vast te houden zolang je ze hebt: in bruikleen, zonder einddatum op het contract. Marcus Aurelius vroeg hetzelfde van zichzelf in goede tijden:
- Ontvang voorspoed zonder trots, en sta klaar om haar los te laten.Marcus Aurelius, Overpeinzingen 8.33
Drie dingen om te doen
- Splits voordat je loslaat. Schrijf op wat je niet kunt loslaten en zet er een streep onder. Boven de streep: wat je deed en wat je nog kunt doen. Eronder: de uitkomst, het verleden, andere mensen. De meeste mensen vinden de bovenste helft korter en concreter dan ze vreesden.
- Voeg het voorbehoud toe. Zeg je volgende plan met de voorwaarde erbij: ik ga dit doen, als er niets tussenkomt. Het klinkt als een formaliteit. Het verandert wat als mislukken telt.
- Geef het terug in woorden. Komt de gedachte terug, gebruik dan de zin van Epictetus. Niet: ik ben het kwijt. Maar: ik heb het teruggegeven. En zeg erbij wat het was: de baan, het huis, het jaar. Het één keer benoemen doet meer dan het tien keer vermijden.
De eerlijke tegenwerping
Is dit geen recept voor passiviteit? Het kan zo misbruikt worden. Niet van mij is een gemakkelijke zin over zaken waarin je nog wel een zet hebt. De Stoïcijnen zouden dat luiheid noemen die zich als wijsheid verkleedt: de boogschutter mikt met alles wat hij heeft.
En het is geen opdracht om niets te voelen. Seneca schrijft aan een vriend in rouw dat de ogen niet droog hoeven te blijven en ook niet hoeven over te stromen: huilen mag, jammeren niet (brief 63). Loslaten heeft een tempo. Waar de Stoïcijnen tegen waren was niet het verdriet, maar de eis dat de wereld het terugneemt.
Oefen het op echte situaties
Het splitsen moet snel worden, en dat vraagt herhaling. Deze situaties zijn stuk voor stuk uitgewerkt, en je kunt ze eerst zelf sorteren.
Het onderwerp Verlies en lot heeft alle oefeningen rond dit thema. De gedachte eronder staat uitgelegd op de pagina over de dichotomie van controle, en bij de cirkel van invloed staat een werkblad als je het splitsen liever op papier doet.
Vragen die mensen stellen
Hoe leer ik loslaten wat ik niet in de hand heb?
Splits de zaak in tweeën. Je inzet, je keuzes en hoe je je gedraagt zijn van jou: houd die en doe ze goed. De uitkomst, het verleden en wat anderen doen zijn dat niet: laat je aanspraak daarop vallen. Loslaten in stoïcijnse zin is geen onverschilligheid. Het is niet langer eisen wat nooit aan jou was.
Is loslaten hetzelfde als opgeven?
Nee. Opgeven is je eigen deel laten vallen: de inzet, de volgende stap. Loslaten is je aanspraak laten vallen op de delen die nooit van jou waren: de uitkomst, het verleden, wat anderen kiezen. De stoïcijnse boogschutter blijft met volle aandacht mikken en aanvaardt dat de wind meebeslist.
Hoe laat ik het verleden los?
Begin met vaststellen dat het verleden het ene is dat niemand kan veranderen. Het is daarmee het duidelijkste voorbeeld van niet van jou. Wat van jou blijft is de les die je eruit haalt en wat je vandaag doet. Kijk één keer terug voor die les, en behandel elke herhaling daarna als een heruitzending zonder nieuwe informatie.
Hoe laat ik iemand los?
Wat een ander voelt of doet heb je nooit in handen gehad. Van jou is hoe je je gedroeg, hoe je nu over die persoon spreekt, en wat je met je dagen doet. Epictetus raadde aan mensen vast te houden als geleend, niet als bezit. Dat laat ruimte voor de liefde en voor het verlies.
Wat is het stoïcijnse voorbehoud?
Het is de gewoonte om aan elk plan een voorwaarde te hangen: ik ga dit doen, als er niets tussenkomt. Seneca beschrijft het in Over de gemoedsrust 13 en Over weldaden 4.34. Het plan krijgt je volle inzet, en een tegenvaller is geen gebroken belofte van de wereld meer, want de wereld had niets beloofd.