Verlangen en vergelijking
Verlangen is het probleem niet; verlangen naar wat een ander moet geven wel. Vergelijking maakt het leven van iemand anders tot de maat van het jouwe en legt bij die ander een oordeel neer waar jij vervolgens mee moet leven. Deze oefeningen gaan over het lokaliseren van het verlangen, niet over het onderdrukken ervan.
48 oefeningen en casussen over verlangen en vergelijking, vanuit de stoïcijnse gewoonte om te sorteren wat van jou is en wat niet.
Casussen bij dit onderwerp
Splitsingen bij dit onderwerp
Haal de situatie uit elkaar. Elk stuk gaat in één bakje; een derde optie is er niet.
De situatie
Een leeftijdsgenoot verkoopt zijn bedrijf en je leest het op LinkedIn.
Van jou
- Of je zijn opbrengst tot maatstaf van je eigen jaren maakt.Op het moment dat je dat doet, laat je een vreemde bepalen of jouw werk geslaagd is. Dat is geen bescheidenheid, dat is het weggeven van je eigen oordeel.
- Of je hem feliciteert en het ook meent.Het eerste is een handeling van tien seconden, het tweede een oefening. Wie het tweede opbrengt, merkt dat de steek meteen minder wordt; jaloezie en oprechte blijdschap kunnen niet tegelijk.
- Of je vanmiddag iets doet aan je eigen zaak.Vergelijken en werken putten uit dezelfde uren. Het uur dat je aan zijn bericht besteedt, gaat af van het uur dat het jouwe verder brengt.
Niet van jou
- Dat hij zijn bedrijf verkocht heeft.Zijn jaren, zijn risico, zijn timing, zijn geluk. Er is geen versie van deze gebeurtenis waarin jij een stem had.
- Dat je een steek voelt bij het lezen.Een eerste beweging, net als schrikken van een klap. Je hoeft je er niet voor te schamen en je hoeft er ook niet mee door te gaan.
- Wat het hem gekost heeft en wat je daarvan niet ziet.Je vergelijkt je binnenkant met zijn buitenkant. Wat er achter het bericht zit weet je niet, en je zult het ook nooit weten.
De redenering. Vergelijking is de enige vorm van ongeluk die volledig zelf gemaakt is. Er is niets gebeurd: er staat een bericht op een scherm en jouw leven is precies zoals het vanochtend was. Wat de splitsing laat zien is dat het hele verhaal in de rechterkolom staat behalve de maatstaf, en de maatstaf is nu juist het enige wat je zelf hebt aangelegd.
De situatie
Op een reünie lijkt iedereen verder gekomen dan jij.
Van jou
- Of je de avond doorbrengt met vergelijken of met luisteren.Het zijn twee verschillende avonden in dezelfde zaal. De ene levert twintig ranglijsten op, de andere vier gesprekken.
- Waar je je eigen jaren aan afmeet als je naar huis rijdt.Hier ligt het hele verschil. Meet je aan hun cijfers, dan verlies je altijd; meet je aan wat je zelf de moeite waard vindt, dan is de avond informatie geworden in plaats van een oordeel.
- Of je iemand oprecht vraagt hoe het echt met hem gaat.Eén vraag, gesteld zonder bijbedoeling, verandert de aard van de avond. Bovendien blijkt de buitenkant dan meestal een buitenkant.
Niet van jou
- Wat zij bereikt hebben.Hun jaren, hun keuzes, hun geluk en hun tegenslag. Er is geen versie van hun loopbaan waarin jouw mening meetelde.
- Dat er iemand is die het beter heeft gedaan.Dat is bij elke groep van dertig mensen zo, en het zou nog steeds zo zijn als je zelf het dubbele had bereikt. Een ranglijst heeft altijd iemand boven je.
- Wat zij op hun beurt van jouw leven denken.Waarschijnlijk iets anders dan je vermoedt, en je zult het nooit precies weten. Mensen die je benijdt, benijden vaak iemand anders.
De redenering. Vergelijking maakt van een avond een examen dat niemand heeft uitgeschreven. De linkerkolom bevat de hele reünie: hun resultaten, hun oordelen, het bestaan van iemand die het beter deed. In de rechterkolom staat alleen wat je met je aandacht doet en welke maat je aanlegt, en dat is precies genoeg om te bepalen of je opgelucht of verslagen naar huis rijdt.
De situatie
Je koopt iets waar je lang naar verlangde en na een week voelt het gewoon.
Van jou
- Of je de volgende keer hetzelfde verwacht van het volgende ding.
- Of je het gebruikt of alleen bezit.
- Of je uitzoekt wat je eigenlijk hoopte te voelen.
Niet van jou
- Dat de opwinding wegtrekt.
- Wat anderen ervan vinden.
- Dat het geld weg is.
De situatie
Op een feestje vertelt iemand smakelijk over zijn tweede huis; je voelt de jaloezie opkomen.
Van jou
- Wat je met de steek doet.Hem voeden met vergelijkingen, of hem laten uitdoven en je afvragen of jij dat tweede huis eigenlijk wilde. Meestal wilde je het pas sinds vijf minuten, en dat is een antwoord.
- De rekensom “wat zegt dit over mij” die je begint te maken.Zijn tweede huis wordt pas een oordeel over jouw leven op het moment dat jij de vergelijking opent. Dat openen is gedrag, geen reflex; je voelt de eerste som al beginnen. Sluit het boek en het feestje gaat gewoon verder.
Niet van jou
- De steek van jaloezie op het moment zelf.Die eerste beweging overkomt je, zoals schrikken van een klap; zelfs de oude Stoïcijnen rekenden haar niemand aan. Andermans bezit is geen bericht aan jou.
De redenering. De steek was gratis; duur wordt hij pas als je hem gaat aflossen met vergelijkingen. Laat hem uitdoven en tel wat je al had.
De situatie
Je ziet je droomhuis voorbijkomen, ruim boven budget.
Van jou
- Wat je met het verlangen doet.Dagenlang voeden met foto’s en rekensommen, of eerlijk kijken wat het huis vertegenwoordigt: ruimte, rust, een nieuw hoofdstuk, en onderzoeken welke daarvan ook binnen budget bestaan. Meestal wil je niet het huis; je wilt wat je denkt dat het huis met je doet.
- De rekensom of het tóch zou kunnen.Eén keer rekenen is gezond; elke avond opnieuw rekenen met dezelfde uitkomst is het verlangen voeden onder het mom van onderzoek. De som is af. Wat je nu nog doorrekent, is geen begroting maar heimwee vooruit.
Niet van jou
- Dat het bestaat, te koop staat, en wat het kost.Het huis, de markt en de vraagprijs trekken zich niets van jouw budget aan. Dit deel is etalage, en etalages hoeven niet betreurd te worden.
De redenering. Het huis is van de verkoper; het verlangen is van jou, en het laat zich uitvragen.
De situatie
Op sociale media lijkt iedereen het beter voor elkaar te hebben dan jij.
Van jou
- Hoe lang je kijkt en wie je volgt.
Niet van jou
- Wat anderen tonen.
- Dat de feed nooit ophoudt.
De situatie
Je bent aan het rondkijken naar iets nieuws terwijl het oude nog prima werkt.
Van jou
- Of je gaat kijken, hoe lang, en wat je concludeert.Eén toets faalt zelden: wat is er precies mis met wat je hebt? Kun je dat niet in één zin zeggen, dan koop je geen oplossing maar een verlangen.
Niet van jou
- Dat het nieuwe bestaat en wordt aangeprezen.Daar zijn hele afdelingen mee bezig, en ze zijn er goed in; het verlangen dat je voelt is hun werk, niet jouw tekort.
- Dat het oude ooit stukgaat.Ook zonder vervanging klaar te hebben, gaat het huidige op een dag kapot; dat lot deelt het met alles wat je bezit. Die zekerheid is geen reden om vast te kopen. Als het zover is, is er weer een winkel.
De redenering. De etalage doet haar werk; de toets van één zin doet het jouwe.
De situatie
Je bent op vakantie en betrapt je erop dat je aan het volgende reisje denkt.
Van jou
- Of je hem volgt.De oefening is niet het plannen verbieden, maar de aandacht terugzetten waar je lichaam al is: dit terras, dit uitzicht, deze week. Dezelfde beweging als bij alle andere afleiding, alleen met beter weer.
- Het oordeel dat je niet kunt genieten.Op de gedachte aan het volgende reisje volgt vaak een tweede: “zie je wel, ik ben nooit tevreden.” Dat vonnis is zwaarder dan de dwaling zelf. Afdwalen is wat hoofden doen; terugkeren is wat oefenen is. Geen van beide heet falen.
Niet van jou
- Dat de gedachte aan het volgende reisje opkomt.Dat is gewenning aan het werk; het hoofd zoekt altijd de volgende horizon, ook op de plek waarnaar je maanden uitkeek. De opwelling zelf vraagt geen toestemming.
De redenering. De horizon schuift altijd verder; de stoel waarin je zit, staat stil. Ga af en toe zitten waar je bent.
Stellingen bij dit onderwerp
Waar of onwaar? Het antwoord staat erbij; de redenering erachter krijg je bij het oefenen.
- OnwaarJaloezie is terecht als een ander krijgt wat jij verdiende.
- WaarRijkdom is niet veel bezitten maar weinig begeren.
- OnwaarErkenning die je verdient, moet je ook krijgen.
- OnwaarHet leven van anderen online laat zien wat jij mist.
- WaarWat je toevalt, kun je maar beter met losse hand vasthouden.
- OnwaarJe moet je omstandigheden veranderen om gelukkiger te worden.
- OnwaarAls de ander een groter huis heeft, loop jij achter.
- WaarGenoeg is een beslissing, geen bedrag.
Gebeurtenissen bij dit onderwerp
Elke gebeurtenis staat hieronder al gesorteerd: van jou, niet van jou, of allebei. Dat sorteren is de oefening.
- Niet van jouEen vriend post een foto van zijn nieuwe auto.
- Van jouOf je jezelf vergelijkt of teruggaat naar je eigen doel.
- Niet van jouIemand met minder ervaring verdient meer dan jij.
- Van jouOf je die dure aankoop meteen doet of even wacht.
- Niet van jouJe post krijgt veel minder likes dan verwacht.
- Niet van jouEen bekende van vroeger blijkt zeer succesvol geworden.
- Van jouOf je iets koopt om het te hebben of omdat je het nodig hebt.
- Niet van jouIedereen om je heen lijkt op vakantie terwijl jij thuis zit.