In 336 voor Christus kwamen de Griekse staten in Korinthe bijeen om Alexander tot aanvoerder te benoemen van de veldtocht tegen Perzië. Staatslieden en filosofen kwamen hem gelukwensen.
Diogenes kwam niet. Hij woonde in die stad, in uiterste eenvoud, volgens de overlevering in een grote voorraadkruik, en hij ging niet naar mensen toe.
Dus ging Alexander naar hem. Hij vond hem liggend in de zon. De machtigste man van de bekende wereld stelde zich voor en bood aan hem te geven wat hij maar wilde: geld, een huis, een positie, wat dan ook.
Diogenes keek op en vroeg of hij een stukje opzij wilde gaan, want hij nam de zon weg.
Het gezelschap lachte hem uit. Alexander niet. Toen ze wegreden en zijn officieren spottende opmerkingen maakten, zei hij dat hij, als hij Alexander niet was, Diogenes zou willen zijn.
Diogenes was uit zijn geboortestad Sinope verbannen na een affaire rond het vervalsen van munten. Hij stichtte geen school maar een manier van leven, die het cynisme werd genoemd, en zijn methode was demonstratief: hij liet zien in plaats van te betogen.
Voor de stoïcijnse traditie is hij geen zijpad. Hij onderwees Crates, en Crates onderwees Zeno van Citium. De lijn van deze man zonder bezit loopt rechtstreeks naar de school die later keizers zou vormen, en het is niet toevallig dat Marcus Aurelius over roem schreef zoals hij deed.
Iemand die je werkelijk alles kan geven, vraagt wat je wilt. Elk antwoord zegt in welk bakje jij je geluk hebt gelegd.
De verleidelijke sortering is dat Diogenes onbeschoft was. Het is scherper dan dat, en zijn antwoord is nauwkeurig in plaats van brutaal.
Alles wat Alexander te vergeven had, hoorde in het bakje dat niet van Diogenes was: rijkdom, positie, veiligheid, invloed. Niet omdat die dingen slecht zijn, maar omdat wie ze geeft ze ook kan afnemen. Ze aannemen zou betekenen dat de gever iets in handen krijgt.
Wat Diogenes wél vroeg is het enige dat de ander hem op dat moment feitelijk ontnam: zijn licht. Dat is geen belediging maar een correctie. Je vraagt me wat je me kunt geven; je bent me op dit moment iets aan het afnemen, en het enige wat ik nodig heb is dat je daarmee ophoudt.
Alexanders reactie is het bewijs dat hij het begreep. Hij lachte niet mee.
Het is een verhaal dat het uitstekend doet en waarschijnlijk niet is gebeurd. De ontmoeting wordt door verschillende bronnen anders verteld, en de scène is te goed geconstrueerd om onverdacht te zijn.
Er zit bovendien een houding in die niet alleen bewonderenswaardig is. Diogenes maakte van onafhankelijkheid een voorstelling, en wie zijn onthechting demonstreert, is er nog steeds mee bezig. De Stoa nam zijn radicaliteit niet over, en dat is geen verwatering: Zeno vond het moeilijker om bezit te hebben en er niet aan te hangen dan om het weg te gooien.
Als iemand jou vandaag hetzelfde aanbod deed, wat zou je vragen? En hoeveel daarvan ligt in het bakje dat een ander kan geven?
Yours, Not Yours · Een stoïcijnse oefenplek · Alle casussen · Vraag of suggestie