Relaties
Andere mensen zijn het grootste voorwerp in het bakje dat niet van jou is, en het moeilijkst als zodanig te aanvaarden. Je bepaalt wat je geeft, hoe je spreekt, wat je verdraagt. Je bepaalt niet of het wordt beantwoord. Dit terrein werkt aan die streep zonder er onverschilligheid van te maken.
44 oefeningen en casussen over relaties, vanuit de stoïcijnse gewoonte om te sorteren wat van jou is en wat niet.
Casussen bij dit onderwerp
Splitsingen bij dit onderwerp
Haal de situatie uit elkaar. Elk stuk gaat in één bakje; een derde optie is er niet.
De situatie
Je volwassen kind belt al weken niet terug.
Van jou
- Hoe vaak jij belt en met welke toon.Volledig van jou, en de enige knop op het hele paneel. De vraag is niet of je mag bellen, maar of je belt om contact te maken of om iets terug te eisen.
- Of je je zorg uitspreekt zonder er een verwijt in te verpakken.Dezelfde zin kan een uitnodiging zijn of een rekening. Welke van de twee je stuurt bepaal jij, en de ander hoort het verschil feilloos.
- Of je de deur openhoudt zonder er voorwaarden aan te hangen.Dit is de houding waarmee je wacht, en die is van jou, elke dag opnieuw. Openhouden is niet hetzelfde als toegeven.
Niet van jou
- Dat hij niet terugbelt.Het gedrag van een ander volwassen mens. Hier zit alle pijn, en precies hier heb je niets te zeggen.
- Of hij de keuzes die jij hebt gemaakt goedkeurt.Zijn oordeel. Je kunt uitleggen, je kunt niet toewijzen. En zolang je zijn goedkeuring nodig hebt, geef je hem een sleutel van je gemoedsrust.
- Hoeveel andere mensen hij wél spreekt.Een feit over zijn leven, geen uitspraak over jouw waarde. Wie daar een rangorde in leest, telt zichzelf een verdriet aan dat niemand hem gaf.
De redenering. De verleiding is om de hele situatie in het bakje van de ander te leggen en te wachten. Snijd je hem door, dan blijken er drie dingen over te zijn die vandaag nog van jou zijn: je frequentie, je toon en je voorwaarden. Dat is weinig, en het is precies genoeg voor het verschil tussen een deur die dicht blijft en een deur die op een kier staat.
De situatie
Je partner is al weken kortaf en zegt dat er niets is.
Van jou
- Of je één keer rustig vraagt of er iets is, en het dan laat rusten.
- Welk verhaal je zelf van de stilte maakt.
- Of je de gewone dingen gewoon blijft doen.
Niet van jou
- Of zij vertelt wat er speelt.
- Dat het je onzeker maakt.
- Wat de oorzaak is.
De situatie
Op een verjaardag zegt een familielid iets waar de hele tafel stil van wordt.
Van jou
- Of je reageert op de inhoud of op de vernedering.Twee heel verschillende gesprekken die op hetzelfde moment beginnen. De eerste kan iets oplossen, de tweede kan alleen escaleren.
- Of je het onderwerp verandert en het later apart bespreekt.Een verjaardag is zelden de plek om het uit te vechten. Uitstellen is hier geen wegduiken maar een keuze van plaats en tijd, en die keuze is van jou.
- Of je het de rest van de avond meeneemt in je toon.De opmerking duurde vier seconden. Of zij de hele avond kleurt, wordt de komende twee uur door jou beslist.
Niet van jou
- Dat hij het zei.Zijn mond, zijn moment, zijn inschatting. Het is eruit en het gaat er niet meer in.
- Of de rest van de tafel iets zegt.Iedereen wacht meestal op iemand anders. Dat niemand ingrijpt zegt iets over het ongemak en niets over hun oordeel.
- Of hij bedoelde wat jij eruit hoorde.Pas als je het vraagt weet je het, en dat kan later. Van dezelfde zin bestaan meestal twee versies, waarvan er één in jouw hoofd is gemaakt.
De redenering. Aan tafel gebeuren twee dingen tegelijk: er wordt iets gezegd en er wordt iets gedaan met de sfeer. Het eerste is van hem, het tweede is voor de helft van jou. De splitsing haalt de scherpte eruit door zichtbaar te maken dat je niet hoeft te kiezen tussen slikken en uitvechten; er is een derde weg die alleen aan jouw kant bestaat.
De situatie
Je partner komt chagrijnig thuis en reageert het af op jou.
Van jou
- Je toon, je ruimte geven, en je grens.Even luisteren of even afstand, dat is jouw keuze van het moment. En als afreageren gewoonte wordt, is de grens die je trekt dat ook.
- Of je het straks nog meedraagt.Het humeur duurde een uur; hoe lang het in jouw hoofd doorleeft, bepaal jij. Wie het ’s nachts nog eens naspeelt, heeft de avond twee keer gehad. Laat zijn uur zijn uur zijn.
Niet van jou
- Het humeur van je partner en waar het vandaan kwam.De oorzaak lag waarschijnlijk niet eens bij jou, en repareren kun je het niet; wie andermans humeur in beheer neemt, krijgt er zelden dank voor.
De redenering. Zijn weer, jouw huis. Je hoeft de storm niet te sussen om te bepalen hoe er in jouw kamers gesproken wordt.
De situatie
Op het familiefeest begint je oom weer over politiek.
Van jou
- Aanhaken, ombuigen of vriendelijk opstaan.Niet elke uitgestoken discussie hoeft aangenomen te worden; een uitnodiging afslaan is ook een antwoord. Het feest is geen debatpodium, tenzij jij besluit van wel.
Niet van jou
- Zijn meningen, en zijn behoefte om ze te delen.Die repareer je niet tussen de taart en de koffie, en dat hoeft ook niet. Een oom met standpunten is weer, geen werkopdracht.
- Wat de rest van de familie ervan vindt dat jij niet meedoet.Wie opstaat of ombuigt, krijgt soms de blaam van de spelbreker. Dat etiket wordt aan de tafel geplakt, niet door jou. Vrede bewaren door mee te vechten is de vreemdste ruil van het feest.
De redenering. Hij bepaalt het onderwerp aan zijn kant van de tafel; jij bepaalt of er aan jouw kant een tegenstander zit.
De situatie
Je volwassen kind maakt een keuze waar je het niet mee eens bent.
Van jou
- Eén keer eerlijk zeggen wat je denkt, en daarna beschikbaar blijven.
- De vraag of dit jouw opvoeding aanklaagt.
Niet van jou
- Zijn keuze, en hoe die afloopt.
De situatie
Twee vrienden van je hebben ruzie en allebei zoeken ze steun bij jou.
Van jou
- Geen doorgeefluik worden, en bij allebei dezelfde blijven.Je mag zeggen dat je van beiden houdt en er niet tussen gaat staan. Dat is geen lafheid; het is de enige positie die na afloop nog bestaat.
- De drang om te bepalen wie er gelijk heeft.Je hebt heus een mening, en die dringt bij elk telefoontje harder aan. Maar een oordeel uitspreken maakt van een vriend een rechter, en rechters houden na afloop geen vrienden over. Het gelijk mag jeuken; krabben is optioneel.
Niet van jou
- Hun conflict, hun gelijk, en hun tempo van herstellen.Hoe verleidelijk bemiddelen ook is: de ruzie is van hen, en wie er gelijk heeft wordt niet bij jou beslist.
De redenering. De ruzie heeft twee eigenaren en jij bent geen van beiden; wat jij bezit, is de vriendschap die straks over moet zijn.
De situatie
Je bent uitgenodigd voor iets waar je echt geen zin in hebt.
Van jou
- Je antwoord.Ga van harte of zeg vriendelijk nee. De tussenweg die je meestal neemt, ja zeggen en er slecht gehumeurd naartoe gaan, levert twee dingen tegelijk in: je avond en je oprechtheid.
- Het verhaal dat je nodig hebt om te mogen weigeren.Je zoekt een smoes die groot genoeg is, want “ik wil niet” voelt te kaal. Maar wie alleen met een verzonnen verplichting durft te weigeren, leert zijn omgeving dat zijn nee een bewijsstuk nodig heeft. Een vriendelijk nee zonder vonnis over het feest is compleet.
Niet van jou
- Dat je gevraagd bent, en wat men verwacht.De uitnodiging en de verwachting eromheen zijn van de gever. Gevraagd worden schept geen plicht; het schept een keuze.
De redenering. De uitnodiging was hun zet; het antwoord is de jouwe, en halve antwoorden bestaan niet, ze kosten alleen dubbel.
Stellingen bij dit onderwerp
Waar of onwaar? Het antwoord staat erbij; de redenering erachter krijg je bij het oefenen.
- WaarJe teleurstelling komt voort uit je eigen verwachting.
- OnwaarJe kunt iemand veranderen als je maar genoeg aandringt.
- OnwaarAls een dierbare boos op je is, is het jouw taak zijn boosheid weg te nemen.
- OnwaarNiet uitgenodigd worden zegt iets over je.
- OnwaarIn een terugkerende ruzie moet de ander eerst veranderen.
- WaarJe kunt van iemand houden zonder hem te willen besturen.
- WaarJe hebt twee oren en één mond, om meer te luisteren dan te spreken.
- WaarDe ander als naaste behandelen in plaats van als vreemde is een keuze die je kunt oefenen.
Gebeurtenissen bij dit onderwerp
Elke gebeurtenis staat hieronder al gesorteerd: van jou, niet van jou, of allebei. Dat sorteren is de oefening.
- Niet van jouEen vriend reageert al dagen niet op je bericht.
- Van jouOf je aanneemt dat hij boos is of het gewoon even vraagt.
- Niet van jouJe partner komt chagrijnig thuis.
- Niet van jouJe wordt niet uitgenodigd voor een etentje.
- Van jouOf je in dezelfde ruzie meestapt of een andere toon kiest.
- Niet van jouJe kind of naaste maakt een keuze waar jij het niet mee eens bent.
- Van jouOf je het eerste appje stuurt na een stilte die te lang duurt.
- Niet van jouIemand verbreekt het contact zonder uitleg.