Geef mij de kalmte om te aanvaarden wat ik niet kan veranderen, de moed om te veranderen wat ik wel kan, en de wijsheid om het verschil te zien. Het is een van de meest geciteerde zinnen in het Engels, gedrukt op muntjes van de Anonieme Alcoholisten, op muren van ziekenhuizen en op keukentegels. Bijna niemand die hem leest weet dat de structuur achttien eeuwen ouder is dan de woorden.
Reinhold Niebuhr, een Amerikaans theoloog aan het Union Theological Seminary in New York, geldt tegenwoordig als de auteur. Vast stond dat lang niet. In 2008 haalde de Yale onderzoeker Fred Shapiro de voorpagina van de New York Times met het betoog dat Niebuhr het waarschijnlijk niet had geschreven, omdat er in de vroege jaren dertig al versies rondgingen zonder zijn naam. Een jaar later vond de Duke bibliothecaris Stephen Goranson het gebed in een christelijk studentenblad uit 1937, waar het wordt omschreven als toegeschreven aan Niebuhr. Shapiro trok zijn conclusie publiekelijk in.
Niebuhr zelf deed er luchtig over. Gevraagd of het gebed van hem was zei hij van wel, maar hij hield de mogelijkheid open dat het al jaren of zelfs eeuwen rondspookte. Zijn vrouw dateerde het op begin jaren veertig, zijn dochter op een preek uit 1943 in Heath, Massachusetts. De aannemelijkste lezing is dat hij het begin jaren dertig schreef, het een decennium lang in preken gebruikte, en er nooit een publicatie in zag.
In juni 1941 stond het gebed in een overlijdensbericht in de New York Herald Tribune. Een lid van de jonge Anonieme Alcoholisten zag het daar en bracht het mee naar kantoor. Het werd op kaartjes gedrukt, en binnen de beweging heette het jarenlang gewoon het AA gebed voordat het zijn huidige naam kreeg. In 1944 kwam het in een boekje van de Federal Council of Churches voor legeraalmoezeniers en soldaten, en zo ging het de oorlog in. Niebuhr publiceerde het pas in 1951 onder eigen naam, toen miljoenen mensen het allang zeiden.
Lees de drie regels als een kaart en de structuur verschijnt. De kalmte om te aanvaarden wat je niet kunt veranderen wijst naar het bakje dat niet van jou is. De moed om te veranderen wat je wel kunt wijst naar het bakje dat wel van jou is. En de wijsheid om het verschil te zien is het sorteren zelf, en dat is de hele kunst.
Epictetus opende zijn handboekje met precies deze verdeling, rond het jaar 125. Sommige dingen zijn aan ons, begint hij, en andere niet. Aan ons zijn onze oordelen, onze impulsen, ons verlangen en onze afkeer, kortom ons eigen doen. Niet aan ons zijn ons lichaam, ons bezit, onze reputatie, onze positie, kortom alles wat niet ons eigen doen is. Hij werd als slaaf geboren, raakte kreupel en werd uit Rome verbannen, en hij leerde dat wie goed sorteert onder alle omstandigheden vrij is.
Het gebed vraagt om een gemoedstoestand. Epictetus beschrijft een vaardigheid. Dat is het hele verschil tussen de twee, en de reden dat een gebed in tien seconden is uitgesproken terwijl de vaardigheid jaren kost.
Kalmte om te aanvaarden. Aanvaarding in stoïcijnse zin is geen goedkeuring en geen berusting. Het is de erkenning dat iets al gebeurd is, en dat ruziën met een feit energie kost die je nodig hebt voor je antwoord erop. De Stoïcijnen noemden alles buiten je macht indifferenten, wat niet betekent dat het niets uitmaakt, alleen dat het je geen beter of slechter mens kan maken.
Moed om te veranderen. Let erop dat het gebed hier om moed vraagt en niet om macht. Wat binnen je macht ligt is zelden moeilijk omdat het zwaar is; het is moeilijk omdat het ongemakkelijk is. Het gesprek dat je uitstelt, het excuus, de opzegbrief, de vraag. Niets houdt je tegen behalve jijzelf, en juist dat maakt het eng.
Wijsheid om het verschil te zien. De eerste twee regels vragen om houdingen. De derde vraagt om een vaardigheid, en vaardigheden worden niet geschonken maar getraind.
Aanvaarding en moed zijn nutteloos als ze op het verkeerde bakje worden gericht. Moed besteed aan wat je niet kunt veranderen wordt uitputting. Aanvaarding toegepast op wat je wel had kunnen veranderen wordt berusting in een filosofisch jasje. Vrijwel alle verkeerd bestede energie komt voort uit een sorteerfout en niet uit een gebrek aan wil.
En dat sorteren is echt lastig, omdat de meeste situaties in beide bakjes tegelijk vallen. De keuzes van je kind zijn niet van jou; hoe je met je kind praat wel. De uitkomst van het sollicitatiegesprek is niet van jou; je voorbereiding wel. De ziekte is niet van jou; wat je met de dag doet wel. Een situatie landt bijna nooit netjes in één bakje. Hij moet eerst worden doorgesneden, en om die snede, gemaakt onder druk, vraagt de derde regel.
Eerlijkheid vraagt om één onderscheid. Het gebed vraagt God om deze dingen te geven. De Stoïcijnen meenden dat het vermogen al van jou is en nooit ergens anders is geweest, en juist daarom kan niemand het je afnemen. Dat is geen klein verschil. Het is het verschil tussen een geschenk en een vermogen.
Wat het verschil overleeft is de structuur. Je hoeft de theologie van Niebuhr niet te delen, en die van Epictetus evenmin, om de verdeling te gebruiken. De moderne cognitieve gedragstherapie draait op hetzelfde onderscheid, en Albert Ellis, een van de grondleggers, zei ronduit dat hij het bij de Stoïcijnen had gehaald.
Dat het gebed tot lijdzaamheid aanzet. Dat doet het niet; twee van de drie regels gaan over handelen. Dat aanvaarding betekent dat je niets meer voelt. Dat betekent het niet; het betekent dat je je er niet door laat regeren. Dat het verschil vanzelf spreekt zodra je de regel kent. Dat doet het niet, en daar gaat die derde regel nu juist over.
Wijsheid van dit soort krijg je niet door lezen, net zomin als een muzikant zijn gehoor uit een boek haalt. Je krijgt het door herhaling, op kleine dingen, voordat de grote zich aandienen. Daarvoor is deze site: korte oefeningen waarin je een situatie sorteert en meteen de redenering achter het antwoord ziet, en casussen uit de geschiedenis waarin het verschil onder echte druk gevonden moest worden.
Niet van oorsprong. Het is geschreven door een twintigste eeuwse christelijke theoloog en richt zich tot God. Maar de structuur is vrijwel regel voor regel de stoïcijnse dichotomie van controle: aanvaard wat niet aan jou is, handel in wat wel aan jou is, en leer het verschil te zien.
Reinhold Niebuhr, een Amerikaans theoloog, geldt inmiddels als de auteur. Er circuleerden versies vanaf de vroege jaren dertig en vanaf 1937 wordt het aan Niebuhr toegeschreven.
Het is de vaardigheid om een situatie goed te sorteren: zien welk deel afhangt van je eigen oordeel en handelen, en welk deel niet. Het is geen houding maar een vaardigheid, en daarom moet je het oefenen.
Epictetus opent zijn Handboekje, samengesteld rond het jaar 125, met de verdeling tussen wat aan ons is en wat niet. Het gebed vraagt precies om die verdeling, plus om de kalmte om ernaar te leven.
Yours, Not Yours · Een stoïcijnse oefenplek · Alle casussen · Vraag of suggestie