De splitsing
Eén situatie, zes stukken, twee bakjes. De oefening die de derde regel van het Serenity Prayer traint: de wijsheid om het verschil te zien.
Waarom een derde antwoord ontbreekt
De meeste oefeningen op deze site vragen om één etiket. Een stelling is waar of onwaar, een gebeurtenis is van jou of niet van jou. Maar echte situaties zijn zelden het een of het ander. Ze bestaan uit onderdelen, en die onderdelen vallen aan verschillende kanten. Wie „allebei” zegt, heeft het probleem benoemd zonder het op te lossen.
Een splitsing haalt die uitweg weg. De situatie wordt eerst in zes stukken gebroken, en elk stuk gaat in één bakje. Op het niveau van een stuk bestaat „allebei” niet meer.
Waar het vandaan komt
Geef mij de kalmte om te aanvaarden wat ik niet kan veranderen, de moed om te veranderen wat ik wel kan, en de wijsheid om het verschil te zien. De eerste twee regels vragen om houdingen. De derde vraagt om een vaardigheid, en dit is de oefening voor die vaardigheid.
Epictetus opent zijn handboekje rond het jaar 125 met dezelfde verdeling: sommige dingen zijn aan ons en andere niet. Hij zegt er niet bij dat de meeste gebeurtenissen allebei bevatten, maar elk voorbeeld dat hij geeft moet eerst uit elkaar worden gehaald voordat de verdeling erop past.
Waar je op let
Twee fouten komen steeds terug. De eerste is alles wat voorbij is behandelen als niet van jou. Het werk dat je vorig jaar deed is voorbij en onveranderlijk, maar het was jouw doen, en het was de enige inzet die telde. Onveranderlijk en niet van jou zijn niet hetzelfde.
De tweede is je eigen reactie in het verkeerde bakje leggen. Dat een opmerking steekt is niet van jou; die eerste beweging gaat af voordat jij iets te zeggen hebt. Of je er drie uur later nog mee bezig bent wel.
Uitgewerkte voorbeelden
Drie van de splitsingen van deze site, volledig uitgeschreven. In het oefengedeelte lopen ze stuk voor stuk, zodat je de splitsing eerst zelf maakt voordat je hem ziet, en elke onderwerppagina draagt zijn eigen drie.
De situatie
Je wordt gepasseerd voor een promotie die je collega krijgt.
Van jou
- Of je je twee jaar inzet laat ontwaarden door dit besluit.De inzet is geleverd en de uitkomst was nooit de maat ervan. Of twee jaar werk waardeloos wordt omdat een ander de titel krijgt, is een oordeel, en dat oordeel vel jij.
- Of je je collega feliciteert.Volledig van jou, en waarschijnlijk het duurste stuk van de hele lijst. Wie dit overslaat straft niemand behalve zichzelf.
- Of je vraagt wat er nodig was geweest.Eén vraag, door jou te stellen, met een antwoord dat je de volgende keer kunt gebruiken. Dat is het verschil tussen gepasseerd worden en weten waarom.
Niet van jou
- Dat de beslissing al genomen was voordat jij het hoorde.Een besluit dat in een andere kamer viel op een moment dat jij er niet bij was. Je kunt er iets van vinden, maar het is voorbij en het was nooit van jou.
- Wat je leidinggevende over je capaciteiten denkt.Een oordeel in het hoofd van iemand anders. Je kunt het beïnvloeden en je kunt het niet bepalen, en alleen dat laatste maakt iets van jou.
- Dat je collega beter is in zichzelf laten zien.Zijn eigenschap, niet de jouwe. Wat wél van jou is: of je daar iets van leert of er jaren wrok over houdt.
De redenering. Let op wat er gebeurt zodra de zes stukken naast elkaar liggen. Alles wat van jou is, ligt in de toekomst of in je eigen inzet. Alles wat niet van jou is, zit in het hoofd van een ander of is al gebeurd. Dat is geen toeval, dat is de vorm die vrijwel elke teleurstelling heeft. Wie alleen “ik ben gepasseerd” ziet, houdt één klomp over waar niets mee te doen valt.
De situatie
Je volwassen kind belt al weken niet terug.
Van jou
- Hoe vaak jij belt en met welke toon.Volledig van jou, en de enige knop op het hele paneel. De vraag is niet of je mag bellen, maar of je belt om contact te maken of om iets terug te eisen.
- Of je je zorg uitspreekt zonder er een verwijt in te verpakken.Dezelfde zin kan een uitnodiging zijn of een rekening. Welke van de twee je stuurt bepaal jij, en de ander hoort het verschil feilloos.
- Of je de deur openhoudt zonder er voorwaarden aan te hangen.Dit is de houding waarmee je wacht, en die is van jou, elke dag opnieuw. Openhouden is niet hetzelfde als toegeven.
Niet van jou
- Dat hij niet terugbelt.Het gedrag van een ander volwassen mens. Hier zit alle pijn, en precies hier heb je niets te zeggen.
- Of hij de keuzes die jij hebt gemaakt goedkeurt.Zijn oordeel. Je kunt uitleggen, je kunt niet toewijzen. En zolang je zijn goedkeuring nodig hebt, geef je hem een sleutel van je gemoedsrust.
- Hoeveel andere mensen hij wél spreekt.Een feit over zijn leven, geen uitspraak over jouw waarde. Wie daar een rangorde in leest, telt zichzelf een verdriet aan dat niemand hem gaf.
De redenering. De verleiding is om de hele situatie in het bakje van de ander te leggen en te wachten. Snijd je hem door, dan blijken er drie dingen over te zijn die vandaag nog van jou zijn: je frequentie, je toon en je voorwaarden. Dat is weinig, en het is precies genoeg voor het verschil tussen een deur die dicht blijft en een deur die op een kier staat.
De situatie
Je werkgever kondigt een reorganisatie aan en de namen zijn nog niet bekend.
Van jou
- Hoeveel avonden je met scenario's in je hoofd doorbrengt.De onrust komt vanzelf; dat is de eerste beweging en die reken je jezelf niet aan. Of je er drie uur mee doorgaat is de tweede beweging, en die is van jou.
- Of je alvast je cv bijwerkt.Een handeling van een uur, vandaag te doen, en ze voorspelt niets. Voorbereiding is niet hetzelfde als verwachten dat het misgaat.
- Of je normaal blijft werken tot je iets weet.De eenvoudigste en meest onderschatte keuze uit de hele lijst. Je werk is nog steeds je werk, ook als de uitkomst onzeker is.
Niet van jou
- Of jouw functie op de lijst staat.Al beslist of nog niet, in beide gevallen buiten jou om. Hier wil je aandacht naartoe, en hier levert hij het minste op.
- Wanneer de directie duidelijkheid geeft.Hun agenda, hun tempo, hun juristen. Wachten is het enige wat hier te doen valt; hoe je wacht is een andere vraag.
- Wat er in de wandelgangen wordt rondverteld.Ruis van mensen die net zo min iets weten als jij. Wat wél van jou is: of je die ruis behandelt als informatie.
De redenering. Angst gaat vrijwel altijd over de linkerkolom: de uitkomst, het tijdstip, de lijst. Dat is precies de kolom waarin geen enkele handeling mogelijk is. Zodra je de rechterkolom opschrijft staat er meestal iets concreets in dat je vanmiddag kunt doen. Niet omdat het de uitkomst verandert, maar omdat het je terugzet in het enige gebied waar je iemand bent die handelt.