Socrates voor zijn rechters

Hij stond terecht wegens goddeloosheid en het bederven van de jeugd, voor een jury van vijfhonderd Atheners. Zijn vrienden hadden hem uitgelegd hoe het werkte: je toont berouw, je laat je vrouw en kinderen huilend opdraven, je stelt een boete voor die de rechters redelijk vinden. Hij deed niets daarvan. Toen hem gevraagd werd zelf een straf voor te stellen, opperde hij dat de stad hem eigenlijk gratis maaltijden verschuldigd was. De jury veroordeelde hem ter dood. Later, toen zijn vrienden zijn ontsnapping hadden geregeld en de bewakers waren omgekocht, weigerde hij te gaan. Zij konden hem doden, zei hij, maar zij konden hem geen kwaad doen.

De achtergrond

Het proces vond plaats in 399 voor Christus, in een Athene dat nog nabeefde van de nederlaag tegen Sparta en van de terreur van de Dertig Tirannen, van wie sommigen tot zijn kring hadden behoord. De veroordeling was krap: ruwweg tweehonderdtachtig tegen tweehonderdeenentwintig. Zijn voorstel om in plaats van straf op staatskosten te eten kostte hem stemmen die hij bij de strafmaat nog had kunnen krijgen. Voor de Stoïcijnen werd hij de maatstaf: Epictetus haalt hem vaker aan dan wie ook, en Marcus Aurelius noemt hem in één adem met de weinigen die niet toneelspeelden. Hij schreef zelf niets; alles komt via Plato en Xenophon.

De splitsing

Je kunt je vrijheid kopen door één keer te worden wat ze van je vragen, of je kunt blijven wie je bent en de uitkomst laten voor wat hij is.

De sortering

Het vonnis lag bij vijfhonderd vreemden, en zijn leven daarmee ook. Niet van hem. Wat wel van hem was: of hij een man zou worden die smeekt, en of zijn laatste handeling overeen zou komen met alles wat hij daarvoor had beweerd. Zijn zin over kwaad doen is dus geen bravoure maar een sortering: doden raakt het lichaam, en kwaad doen raakt het karakter, en dat tweede kan alleen jij zelf.

De vraag aan jou

Verwant