Seneca ging op een middag naar de arena in de verwachting daar iets luchtigs te zien. Tussen de programma's door, wanneer het publiek at en de gevierde vechters rustten, werd er iets anders vertoond dan de gevechten waarvoor men kwam.
Wat hij zag waren veroordeelden, zonder wapenrusting, zonder helm, zonder enige vaardigheid, tegen elkaar opgezet. De winnaar moest daarna tegen de volgende, tot er niemand meer stond. Er viel niets te ontwijken en niets te verdedigen; het was een executiemethode die als vermaak werd aangeboden.
Hij schrijft dat het publiek riep om meer. Sla toe, verbrand hem, waarom valt hij zo laf op zijn zwaard. En hij schrijft wat hij zelf merkte: dat hij wreder en onmenselijker thuiskwam dan hij was gegaan, alleen doordat hij onder mensen was geweest.
De brief is opgenomen als nummer zeven in de verzameling aan Lucilius. Hij is een van de zeer weinige teksten uit de oudheid waarin iemand bezwaar maakt tegen de spelen, en hij richt dat bezwaar niet op de organisatoren maar op de toeschouwer.
Seneca trekt er geen politieke conclusie uit. Hij pleit niet voor afschaffing en dient geen voorstel in; dat zou in het Rome van Nero ook nergens toe hebben geleid.
Wat hij wel doet, is de raad die de rest van de brief vult. Trek je terug in jezelf, maar dan om er beter uit te komen. Wees voorzichtig met wie je omgaat, want de menigte laat iets bij je achter, ook wanneer je niets doet.
Je bent in een zaal waar iedereen iets wil wat jij niet wilt, en je merkt dat het aan je begint te trekken.
De verleidelijke sortering is dat hij zich moreel boven het publiek stelt. Hij doet het omgekeerde, en dat is wat de brief bruikbaar maakt: hij merkt op dat het bij hemzelf werkte.
De splitsing is daarom niet tussen hem en de menigte maar binnen hemzelf. De spelen, de wreedheid en het geschreeuw lagen buiten hem; hij kon ze niet stoppen en heeft het ook niet geprobeerd. Wat wel bij hem lag was of hij zou gaan, hoe lang hij zou blijven, en wie hij daarna zou zijn.
Dat laatste is het scherpst. Hij beschrijft geen keuze in het moment maar een verandering die je pas achteraf merkt. Je hebt niets gedaan, niets goedgekeurd, alleen gekeken, en toch ben je iets opgeschoven.
De conclusie die hij trekt is praktisch en niet verheven. Kies je gezelschap. Niet omdat andere mensen slecht zijn, maar omdat aandacht besmettelijk is en jij niet de rechter bent over je eigen immuniteit.
Er zit iets ongemakkelijks in wat hij níet doet. Hij ziet mensen worden afgeslacht en trekt daaruit een les over zijn eigen karakter. De veroordeelden komen in de brief niet voor als slachtoffers maar als aanleiding.
Dat is de blinde vlek van de hele school op dit punt: zij is uitstekend in het beschermen van je eigen oordeel en zwak in het aanwijzen van onrecht dat verholpen zou moeten worden. Seneca had macht, kende de keizer, en gebruikte die niet. Zich terugtrekken uit de arena is een oplossing voor de toeschouwer en voor niemand anders.
Van welk gezelschap, welke tijdlijn of welk programma kom je harder terug dan je erin ging? En wat let je om dat morgen anders te doen?
Yours, Not Yours · Een stoïcijnse oefenplek · Alle casussen · Vraag of suggestie