Publius Rutilius Rufus was consul geweest en trad daarna op als adviseur van de gouverneur van de provincie Asia. Daar deed hij iets ongebruikelijks: hij beschermde de provincialen tegen de Romeinse belastingpachters.
Die pachters waren ridders die het recht om belasting te innen hadden gekocht en hun investering met winst moesten terugverdienen. Wat zij in de provincies deden grensde aan afpersing, en Rutilius perkte het in.
Sinds de hervormingen van Gaius Gracchus zaten diezelfde ridders in de jury's van de corruptierechtbanken. In 92 voor Christus werd Rutilius aangeklaagd wegens afpersing van precies de provincie die hij had beschermd. Hij weigerde een beroemde advocaat in te huren, weigerde te smeken, en weigerde zijn toga te scheuren zoals beklaagden gewoonlijk deden. Hij verdedigde zich sober en werd veroordeeld.
Hij mocht kiezen waar hij zijn ballingschap zou doorbrengen en koos Smyrna, in de provincie die hij zogenaamd had leeggeroofd. De inwoners ontvingen hem als weldoener en gaven hem het burgerrecht.
Daar schreef hij een geschiedenis van Rome in het Grieks. Cicero bezocht hem als jongeman en tekende zijn verhaal op; het is grotendeels aan hem te danken dat wij dit weten.
Toen Sulla later aan de macht kwam en hem liet terugroepen, weigerde hij. Hij ging niet terug naar een stad die zijn vonnis nooit had herzien. Zijn veroordeling gold zelfs bij tijdgenoten als een schandaal, en werd in latere eeuwen aangehaald als het schoolvoorbeeld van een rechtbank die het omgekeerde deed van rechtspreken.
Je wordt veroordeeld voor precies het tegenovergestelde van wat je hebt gedaan, door mensen die belang hebben bij jouw val.
De verleidelijke sortering is dat hij zich neerlegde bij onrecht. Dat is niet wat er gebeurde; hij verdedigde zich, hij ontkende, hij hield vol dat hij onschuldig was. Wat hij weigerde was iets anders: de vertoning meespelen.
De splitsing loopt daar precies doorheen. Het vonnis lag bij een jury die er belang bij had hem te veroordelen, en hoeveel hij ook had gesmeekt, dat had er niets aan veranderd; de uitkomst stond vast voordat hij sprak. Wat wel van hem was: hoe hij zich zou verdedigen, en of hij een man zou worden die zich vernedert voor mensen die hij minacht.
Hij koos de sobere verdediging, wetend dat die hem zou kosten wat een theatrale hem misschien had opgeleverd. Dat is de dure variant van sorteren: je ziet dat de uitkomst niet van jou is, en je handelt dan naar wat wel van jou is, ook als dat de uitkomst verslechtert.
Dat hij Smyrna koos is de stille pointe. Hij ging wonen bij de mensen die hij zou hebben bestolen.
Je kunt zeggen dat hij zichzelf een luxe permitteerde. Rutilius was rijk, had vrienden en een reputatie, en zijn ballingschap werd een eervolle. Voor iemand zonder die middelen is een sobere verdediging geen principiële keuze maar armoede.
En zijn weigering om terug te keren toen het mocht, laat zich ook anders lezen: als koppigheid, of als de weigering om te aanvaarden dat gerechtigheid soms te laat en onvolledig komt. Niet elke standvastigheid is wijsheid.
Als jouw omgeving morgen iets over je gelooft dat niet klopt: hoeveel van je leven zou je inzetten om dat beeld te corrigeren, en hoeveel om gewoon door te gaan met wie je bent?
Yours, Not Yours · Een stoïcijnse oefenplek · Alle casussen · Vraag of suggestie